Соларниот бум ја стигна својата граница: Без батерии вишокот струја нема вредност

Македонија забрзано ги гради соларните капацитети, но паралелно со зелениот бум расте и еден сериозен проблем – во најсончевиот дел од денот се произведува повеќе електрична енергија отколку што системот може да ја искористи по поволна цена. Без доволно капацитети за складирање, дел од енергијата останува без вистинска економска вредност, а инвестициите во нови фотоволтаици ризикуваат да ја достигнат границата над која дополнителното производство повеќе не носи иста корист.

Во јуни годинава, производството на електрична енергија од фотонапонските централи за првпат се приближи до 40 отсто од вкупното производство, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Резултатот е значаен и покажува колку брзо соларната енергија го менува домашниот енергетски систем.

Но, зад овој рекорд се крие и друга страна од приказната.

Кога сонцето е најсилно, голем број соларни централи произведуваат струја во исто време. Токму тогаш понудата на електрична енергија нагло расте, а цените на пазарот можат да паднат. Така, производителите добиваат ситуација во која имаат повеќе струја, но не и нужно подобар приход.

Ова е парадоксот на соларниот бум. Инвестираме во производство на евтина и чиста енергија, но доколку таа енергија мора да се продаде токму во часовите кога ја има најмногу, нејзината пазарна вредност се намалува.

Токму тука Македонија доаѓа до следната голема енергетска задача – складирањето.

Батериските системи овозможуваат електричната енергија произведена преку ден да не мора веднаш да биде пуштена во мрежата. Вишокот може да се складира, а потоа да се испорача во попладневните и вечерните часови, кога производството од сонце опаѓа, а потрошувачката се зголемува.

Со други зборови, батериите можат да го поместат моментот во кој електричната енергија се продава или користи. Тоа е особено важно во услови кога производството од фотоволтаици расте побрзо од можностите на системот за негово балансирање.

А Македонија веќе влезе во таа фаза.

Во последните години бројот и капацитетот на соларните електрани значително се зголемија. Инвестициите беа неопходни, особено по енергетската криза, кога стана јасно колку е ранлива земјата кога премногу зависи од увозот на електрична енергија и од нестабилните цени на енергентите.

Но, во трката по нови мегавати од сонце, складирањето остана во втор план.

Тоа може да се покаже како скапа грешка.

Не е доволно само да се произведува повеќе електрична енергија. Енергетскиот систем мора да има можност да ја прими, балансира, складира и испорача во моментот кога е најпотребна. Во спротивно, дополнителните производствени капацитети можат да создадат нови проблеми наместо да ги решат старите.

Особено чувствителен е периодот околу пладне, кога соларното производство е највисоко. Ако во исто време нема доволно потрошувачка или извозен пласман, вишокот електрична енергија станува товар за системот.

Тоа значи дека Македонија постепено се соочува со нова енергетска реалност. Проблемот повеќе не е само недостигот од домашно производство. Проблем станува и тоа што да се прави со вишокот производство во одредени часови.

Токму затоа изградбата на батериски паркови треба да стане приоритетна инфраструктурна политика, а не само дополнителна можност за инвеститорите.

Државата може да има клучна улога во овој процес. Наместо само да го следи растот на приватните соларни инвестиции, треба паралелно да планира и изградба на големи системи за складирање. Таквите капацитети би можеле да се постават на стратешки точки во електроенергетската мрежа и да помогнат во балансирањето на производството.

Притоа, не станува збор само за складирање на соларна енергија. Батериските паркови можат да обезбедат поголема флексибилност на целиот систем, да помогнат при нагли промени во производството и потрошувачката и да ја намалат потребата од скапа енергија во часовите кога побарувачката е највисока.

За земја како Македонија, која нема неограничени можности за изградба на нови големи производствени капацитети, ваквата флексибилност е особено важна.

Но, за да се случи тоа, потребна е стратегија.

Државата мора да знае колку складиштен капацитет ѝ е потребен, каде треба да биде поставен и кој ќе го финансира. Потребни се јасни правила за работа на батериските системи, предвидливи услови за инвеститорите и побрзи процедури за реализација на проектите.

Во спротивно, ризикуваме повторно да ја повториме истата грешка – прво да изградиме капацитети, а дури потоа да размислуваме како системот ќе ги користи.

Предупредувањата за потребата од подобро планирање веќе постојат. Брзиот раст на обновливите извори ја наметна потребата енергетската политика да се води многу попрецизно, со усогласување на производството, мрежата, складирањето и потрошувачката.

Батериите, сепак, не треба да се гледаат само како трошок. Тие можат да станат нова енергетска инфраструктура со економска вредност.

Енергијата купена или складирана кога е евтина може да се искористи или продаде кога е поскапа. На тој начин складирањето не е само техничко решение, туку и алатка за подобро управување со пазарните ризици.

За граѓаните, придобивката би била уште поголема ако развојот на складирањето се поврзе со пониски трошоци и поголема стабилност на електроенергетскиот систем. За индустријата, тоа би значело поголема предвидливост. За државата, помала зависност од увоз и поголема можност за управување со сопственото производство.

Затоа прашањето што треба да се поставува денес не е колку нови соларни панели ќе поставиме до следната година.

Прашањето е каде ќе ја чуваме струјата што тие панели ќе ја произведат.

Македонија веќе покажа дека може брзо да го зголеми производството од сонце. Сега треба да покаже дека може исто толку брзо да изгради систем што ќе знае како да ја искористи таа енергија.

Без батериски паркови, дел од соларниот потенцијал ќе остане заробен во часовите кога струјата ја има најмногу и вреди најмалку. Со добро планирано складирање, истиот тој вишок може да стане ресурс што ќе се користи кога е најпотребен.