Роботаксијата пристигна во регионот: Што покажува примерот на Загреб

Автономните автомобили долго време беа една од оние технологии за кои се зборуваше како за нешто што ќе дојде во иднината, но никој не знаеше точно кога. Денес таа иднина постепено станува реалност, а еден од најважните чекори се случува многу поблиску до нас.

Загреб се најде во центарот на европската приказна за автономниот превоз откако во хрватската престолнина започна комерцијална услуга со роботакси. Со тоа, технологијата што досега најчесто се поврзуваше со големите американски и кинески градови доби конкретна примена и во европски услови.

Проектот го носи „Верне“ (Verne), компанија која развива услуга за автономен превоз, додека во технолошкиот систем е вклучена и кинеската компанија „Пони еј-ај“ (Pony AI). Американскиот „Убер“ (Uber), пак, обезбедува платформа преку која корисниците можат да ја користат услугата.

Значењето на овој потег е поголемо од самата новина дека автомобил без возач може да превезува патници. Загреб практично стана пример за тоа како автономното возење може да премине од лабораториски тестови и пилот-проекти кон услуга која се нуди на реални корисници.

Автономното возење веќе не е само демонстрација

Во изминатите години голем број технолошки компании вложија огромни средства во развојот на автомобили кои можат самостојно да ја следат патната инфраструктура, да препознаваат други возила, пешаци и препреки и да носат одлуки без директна човечка интервенција.

Сепак, меѓу тестирањето на технологијата и нејзиното секојдневно користење постои огромна разлика. Автомобилот не треба само да може да вози. Системот мора да биде доволно сигурен за различни временски услови, сообраќајни ситуации и непредвидливи реакции на останатите учесници во сообраќајот.

Токму затоа комерцијалното воведување на роботакси претставува важен тест. Корисникот не се интересира само за тоа колку е напредна технологијата, туку дали возилото ќе стигне безбедно, дали услугата ќе биде достапна, колку ќе чини и дали ќе биде практична за секојдневна употреба.

Зошто токму Загреб?

Изборот на Загреб како европска база за ваков проект не е случаен. Градот е доволно голем за да понуди реални сообраќајни услови, но истовремено е помал и поуправлив од најголемите европски метрополи.

За развојот на автономниот превоз тоа може да биде значајна предност. Компаниите добиваат можност технологијата да ја тестираат во сложена урбана средина, но без огромниот обем и комплексност на градови како Лондон, Париз или Истанбул.

Загреб со тоа може да стане своевидна европска лабораторија за новата генерација мобилност. Ако моделот се покаже успешен, искуството стекнато во хрватската престолнина би можело да биде искористено при проширување на услугата во други европски градови.

Големата глобална трка

Зад развојот на роботакси стои една од најинтересните технолошки трки во светот. Во неа учествуваат компании од автомобилската, технолошката и транспортната индустрија, а нивната цел не е само да создадат автомобил кој може да вози без човек.

Многу поважна е контролата врз идниот систем на градски превоз.

Ако автономните такси-возила станат масовна појава, начинот на кој луѓето се движат низ градовите би можел значително да се промени. Наместо секој човек да поседува автомобил, дел од патувањата би можеле да се реализираат преку мрежи на автономни возила кои се повикуваат преку мобилна апликација.

Таквиот модел би можел да влијае врз бројот на автомобили на улиците, потребата од паркинг-простор, трошоците за превоз, па дури и врз начинот на кој се планираат градовите.

Но, патот до масовна употреба не е едноставен

И покрај брзиот технолошки напредок, роботаксијата сè уште се соочува со сериозни предизвици. Еден од најважните е безбедноста.

Автономниот автомобил мора да реагира правилно и во ситуации што не можат однапред да се програмираат. Пешак кој ненадејно ќе излезе на улица, велосипедист кој ќе промени правец или возач кој ќе направи непредвидлив маневар се само дел од ситуациите со кои системот мора да се справи.

Дополнителен предизвик е и регулативата. Автономното возење бара нови правила за одговорност, осигурување, лиценцирање и контрола. Кога автомобилот нема човек зад воланот, се поставува и прашањето кој е одговорен доколку дојде до несреќа.

Европа затоа има особено важна задача. Технологијата може да се развива брзо, но законите и институциите мора да обезбедат рамка во која таа ќе може да се користи безбедно и предвидливо.

Од технолошки експеримент до секојдневен превоз

Она што се случува во Загреб покажува дека дебатата за автономните автомобили постепено се менува. Прашањето повеќе не е само дали возило може самостојно да вози, туку дали луѓето се подготвени да му го доверат своето секојдневно патување.

Тоа е многу поголем тест од самиот технолошки развој. Довербата на корисниците ќе биде една од клучните компоненти на успехот.

Ако патниците почувствуваат дека роботаксијата се безбедни, удобни и ценовно конкурентни, услугата може брзо да се прошири. Ако, пак, технологијата биде прескапа, ограничена или недоволно сигурна, нејзиното масовно прифаќање би можело да потрае многу подолго.

Загреб затоа не е само место каде што започна една нова услуга. Тој може да биде важен показател за тоа како Европа ќе ја прифати автономната мобилност.

За регионот, приказната е уште поинтересна. Доколку роботаксијата се покаже како одржлив модел во Загреб, не е тешко да се замисли слична технологија во други градови од Југоисточна Европа.

Белград, Љубљана, Софија, Атина и други урбани центри во иднина би можеле да се соочат со истото прашање: дали традиционалниот такси-превоз постепено ќе добие автономна конкуренција?

Одговорот сè уште не е познат. Но едно е сигурно – роботаксијата повеќе не се само визија од научнофантастичните филмови. Со појавата на првите комерцијални услуги, тие стануваат дел од реалниот транспортен систем.

А примерот на Загреб покажува дека иднината на мобилноста не мора прво да пристигне во Силиконската Долина или во некој азиски мегаград. Понекогаш може да започне многу поблиску до нас.