Еден споделен автомобил може да замени 20 приватни – дали Скопје е подготвен за тоа?

Идејата е едноставна: наместо секое домаќинство да поседува сопствен автомобил кој голем дел од денот стои паркиран, едно возило може да го користат повеќе луѓе во различни периоди. Таквиот модел, познат како каршеринг, во последните години се развива во голем број градови и се смета за една од можностите за намалување на бројот на автомобили на улиците. Но, неговиот вистински ефект не зависи само од бројот на споделени возила, туку и од тоа каков вид превоз тие заменуваат.

Скопје веќе има искуство со електричен каршеринг, но сè уште недостига независна анализа која би покажала каква промена тој модел навистина носи во секојдневното движење низ градот. Без такви податоци тешко е да се утврди дали граѓаните поради споделените автомобили се откажуваат од сопствените возила или, пак, дел од нив само го користат каршерингот наместо јавниот превоз, велосипедот или пешачењето.

Токму оваа разлика е клучна за оценување на ефектот. Ако едно споделено возило навистина овозможи повеќе луѓе да се откажат од купување или користење сопствен автомобил, тогаш потенцијалот за растоварување на улиците е значителен. Во спротивен случај, доколку корисникот кој претходно одел со автобус или пеш сега избира автомобил, бројот на возила во сообраќајот може да не се намали, а сообраќајниот притисок дури и да се зголеми.

Истражувањата од други средини покажуваат дека едно споделено возило може да замени значителен број приватни автомобили, но ваквите резултати не можат автоматски да се пренесат во Скопје. Начинот на кој граѓаните се движат, густината на градот, јавниот превоз, достапноста на паркинг и навиките поврзани со сопственоста на автомобил се фактори кои можат значително да влијаат врз резултатот.

За каршерингот да има вистински ефект, тој мора да биде дел од поширок транспортен систем. Споделениот автомобил може да биде практично решение за повремени патувања, особено за луѓе кои немаат потреба од сопствено возило секој ден. Но, доколку јавниот превоз е бавен, велосипедската инфраструктура недоволно развиена, а пешачењето непрактично за одредени релации, постои ризик каршерингот да стане само уште една причина за избор на автомобил.

Затоа, клучното прашање за Скопје не е само колку споделени автомобили ќе има на улиците. Многу поважно е да се следи што правеле корисниците пред да почнат да го користат овој начин на превоз и што прават откако ќе станат негови корисници. Само така може да се утврди дали едно споделено возило заменило приватни автомобили или само презело дел од патувањата кои претходно биле реализирани со други начини на транспорт.

Дополнителна предност на каршерингот може да биде и поефикасното користење на просторот во градот. Приватните автомобили во најголем дел од времето се паркирани, додека споделеното возило може да се користи од повеќе луѓе во текот на денот. Доколку значителен број домаќинства се откажат од втор или дури од првиот автомобил, со текот на времето би можела да се намали и потребата од големи површини наменети за паркирање.

Сепак, за таков ефект да се постигне потребна е и добра организација. Возилата треба да бидат достапни таму каде што има реална побарувачка, системот треба да биде едноставен за користење, а цената мора да биде доволно конкурентна во однос на поседувањето и користењето сопствен автомобил. Во спротивно, каршерингот би можел да остане услуга за ограничен број корисници без значително влијание врз целокупниот сообраќај.

За Скопје, затоа, најважно би било систематски да се мерат резултатите. Треба да се следи дали корисниците ги намалуваат патувањата со сопствен автомобил, дали се откажуваат од купување автомобил и колку често каршерингот се користи наместо автобус, велосипед или пешачење. Без овие податоци тешко може да се зборува за вистинскиот придонес на споделената мобилност кон решавањето на сообраќајните проблеми.

Каршерингот има потенцијал да биде дел од решението за сообраќајниот метеж, но самиот по себе не може да го реши проблемот. Неговата вредност ќе зависи од тоа дали ќе ги намали приватните автомобили или само ќе го зголеми бројот на луѓе кои избираат автомобил за своите патувања. За град како Скопје, вистинскиот успех би бил постигнат тогаш кога едно споделено возило навистина ќе замени повеќе приватни автомобили, а не само ќе стане нивна дополнителна алтернатива.