Стабилизација на трошоците за живот, но храната и натаму најголем товар за семејниот буџет

Трошоците за живот во Македонија во последните месеци покажуваат знаци на стабилизација, но тоа не значи дека притисокот врз домашните буџети е исчезнат. Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат умерено движење на цените во август, додека храната и понатаму останува една од најзначајните ставки во месечните расходи на домаќинствата.

Во август 2026 година трошоците за живот се зголемиле за 0,4 проценти во споредба со јули. На годишно ниво, односно во однос на август минатата година, растот изнесува 2,6 проценти. Истовремено, индексот на цените на мало бележи годишен пораст од 2,3 проценти.

Иако овие стапки не упатуваат на нагло забрзување на инфлацијата, структурата на трошоците покажува дека одредени производи и услуги и натаму поскапуваат значително повеќе од просекот.

На месечно ниво, најголем раст во август е регистриран кај рекреацијата, спортот и културата, каде што трошоците се зголемиле за 3,1 процент. Следуваат рестораните и услугите за сместување со раст од 2,5 проценти, додека личната нега, социјалната заштита и разновидните стоки и услуги поскапеле за 0,6 проценти.

Храната и безалкохолните пијалаци во август биле поскапи за 0,5 проценти во однос на јули. Дополнителен раст од 0,4 проценти е забележан кај покуќнината, опремата за домаќинствата и редовното одржување на домовите. Кај домувањето, водата, електричната енергија, гасот и другите горива растот изнесува 0,2 проценти.

Од друга страна, кај транспортот е регистрирано намалување на трошоците од 0,8 проценти, додека облеката и обувките поевтиниле за 0,3 проценти.

Гледано на годишно ниво, сепак, најголем притисок врз потрошувачите создаваат алкохолните пијалаци и тутунот, каде што трошоците се зголемиле за повеќе од девет проценти. Раст е забележан и кај низа други производи и услуги што се дел од секојдневната потрошувачка на домаќинствата.

Но, зад просечните стапки на инфлација се крие една многу поважна слика за македонските семејства. Колку и да се стабилизираат цените, структурата на домашната потрошувачка значи дека граѓаните и понатаму се особено чувствителни на промените кај храната.

Според податоците што неодамна ги објави Сојузот на синдикатите на Македонија, околу 40 проценти од средствата со кои располага едно просечно македонско домаќинство се трошат на храна и безалкохолни пијалаци. За споредба, просекот во Европската унија е нешто над 15 проценти.

Тоа значи дека дури и релативно мал раст на цените на прехранбените производи може сериозно да се почувствува во семејниот буџет. Кај домаќинствата со пониски приходи, каде што најголемиот дел од приходот се троши на основни потреби, ефектот е уште поизразен.

Оттука, намалувањето на инфлацискиот притисок не треба автоматски да се поистоветува со значително подобрување на животниот стандард. Кога цените растат побавно, тоа значи дека темпото на поскапување се намалува, но не и дека производите се враќаат на старите цени.

Токму затоа граѓаните и натаму внимателно ги следат цените на основните производи, сметките за домување, транспортот и услугите. За семејствата, важна не е само просечната инфлација, туку и тоа што конкретно се наоѓа во нивната потрошувачка кошница.

Августовските податоци покажуваат дека македонската економија моментално нема драматичен ценовен шок, но истовремено не може да се зборува ниту за целосно олеснување на трошоците. Цените продолжуваат да се движат нагоре, иако со умерено темпо, а храната останува клучниот фактор што го чувствуваат домаќинствата.

Затоа, најточниот опис на актуелната состојба можеби не е дека живеачката поевтинува, туку дека поскапувањето забавува. За семејниот буџет тоа е важна разлика: стабилизацијата носи одредена сигурност, но вистинското олеснување ќе дојде дури кога растот на приходите ќе биде доволен за граѓаните полесно да ги покриваат секојдневните трошоци.