Работат, заработуваат, но ги нема во системот: Над 101.000 неформално вработени

Македонскиот пазар на труд има една голема група работници која тешко се забележува во вообичаените статистики за вработеноста и невработеноста. Тоа се луѓето кои заработуваат, работат на ниви, градилишта и во други дејности, но нивниот ангажман не е регистриран како формално вработување. Во вториот квартал од 2026 година, нивниот број достигна 101.022 лица.

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во истиот период во земјава имало вкупно 708.698 вработени. Тоа значи дека околу 14 отсто од сите вработени биле ангажирани неформално. Пресметано поедноставно, приближно секој седми човек кој работи во Македонија не е дел од формалниот систем на вработување.

Бројката станува уште позначајна кога ќе се спореди со бројот на невработени. Во второто тримесечје биле евидентирани 90.020 невработени лица, што значи дека неформално вработените ги има околу 11.000 повеќе од оние кои активно бараат работа.

Ова покажува дека сликата за домашниот пазар на труд не може да се сведе само на стапката на невработеност. Таа во вториот квартал изнесувала 11,3 отсто, но зад оваа бројка постои значителен број луѓе кои економски се активни и создаваат доход, иако нивната работа не се одвива во рамките на формалното вработување.

Неформалната работа во земјава не е нов феномен, но најновите податоци покажуваат дека нејзиниот обем и натаму е значаен. Во првото тримесечје од 2026 година биле регистрирани 94.197 неформално вработени. Само три месеци подоцна бројката се зголемила на 101.022 лица, односно за 6.825 луѓе.

На прв поглед, ваквиот раст може да изгледа како нагло влошување на состојбата. Сепак, статистичките податоци треба да се гледаат и низ сезонската динамика на македонската економија. Одредени сектори во пролетните и летните месеци природно имаат поголема потреба од работна сила, што може значително да влијае врз бројот на неформално ангажираните.

Најголемиот дел од нив се поврзани со земјоделството, шумарството и рибарството. Во вториот квартал таму биле регистрирани 51.487 неформално вработени лица. Тоа претставува околу 51 отсто од вкупниот број неформално вработени во земјава.

Со други зборови, приближно секој втор човек кој работи неформално е ангажиран во дејности поврзани со земјоделството. Ова не е изненадување ако се земе предвид сезонскиот карактер на голем дел од земјоделските активности и честото користење привремена или семејна работна сила.

Градежниот сектор е второ најзначајно подрачје на неформална работа. Во него се концентрирани околу 17,2 отсто од неформално вработените. Кога ќе се спојат земјоделството и градежништвото, овие две дејности опфаќаат повеќе од две третини од целата неформална вработеност во Македонија.

Токму сезонското зголемување на активностите во овие сектори е една од причините поради кои бројката може значително да се менува од едно тримесечје до друго. Тоа, сепак, не го намалува значењето на податокот дека повеќе од 100.000 луѓе работат надвор од формалните рамки.

Трендот се забележува и во подолг временски период. Во текот на 2025 година биле регистрирани 94.847 неформално вработени лица, што претставувало раст од 11,5 отсто во споредба со претходната година. И тогаш земјоделството било најголем извор на неформална работа, со удел од 48,5 отсто, додека градежништвото учествувало со 17,1 отсто.

Во 2026 година уделот на земјоделството дополнително се зголемил, што уште еднаш ја потврдува неговата доминантна улога во неформалната економска активност.

Истовремено, пошироките показатели за пазарот на труд покажуваат и позитивни движења. Вработеноста во вториот квартал била повисока за еден процент во споредба со истиот период од претходната година, додека бројот на невработени се намалил за 1,5 отсто.

Така се создава навидум контрадикторна слика. Од една страна, повеќе луѓе се вработени, а бројот на невработени се намалува. Од друга страна, расте и бројот на луѓе кои работат без формален работен статус.

Овој парадокс покажува дека подобрувањето на статистиката за вработеноста не значи автоматски и целосно подобрување на квалитетот на работните места. За човек кој работи без формален договор, приходот можеби постои, но сигурноста и заштитата што ги носи формалното вработување можат да бидат ограничени.

Неформалната работа има пошироки последици и за самата економија. Кога работниот ангажман не е регистриран, државата има помал увид во реалната економска активност, а се намалува и основата врз која се собираат даноци и придонеси. За работникот, пак, неформалниот статус може да значи поголема економска несигурност и послаба заштита на работничките права.

Најновите бројки затоа отвораат прашање кое оди подалеку од самата статистика. Македонија можеби постепено ја намалува невработеноста и го зголемува бројот на вработени, но значаен дел од работната сила и натаму функционира надвор од формалниот систем.

Со повеќе од 101.000 неформално вработени лица, овој дел од пазарот на труд не може да се третира како маргинална појава. Напротив, тој претставува значаен сегмент од македонската економија, особено во земјоделството и градежништвото.

Затоа вистинскиот предизвик не е само да има повеќе луѓе со работа, туку и таа работа постепено да стане посигурна, регистрирана и одржлива. Бидејќи зад бројката од 101.022 не стои само статистика, туку повеќе од сто илјади луѓе кои работат, заработуваат и придонесуваат во економијата, иако нивниот труд сè уште не е целосно видлив во формалниот систем.