ИТ кадарот повторно дефицитарен: Македонските компании се борат за искусни програмери

Македонскиот ИТ-сектор повторно се соочува со проблем што во последните години стана добро познат – работни места има, компании вработуваат, но недостасуваат луѓе со знаење и искуство кои можат веднаш да одговорат на барањата на работодавачите.

Програмерите повторно се меѓу најбараните профили на домашниот пазар на труд, а покрај нив компаниите активно бараат системски инженери, ИТ-специјалисти за поддршка, експерти за податоци и други технолошки кадри. Најголемиот проблем, сепак, не е бројот на луѓе кои сакаат да работат во ИТ, туку недостигот од искусни професионалци.

Почетокот на 2026 година го потврди засилениот интерес на компаниите за технолошки кадар. Анализите на огласите за вработување покажуваат дека бројот на компании што во јануари барале ИТ-професионалци бил за околу 96 проценти поголем во споредба со претходниот период. Програмерите повторно се најдоа во групата на професии за кои работодавачите имаат најголема потреба.

Потребата од вакви кадри ја потврдува и официјалната статистика. Во секторот информации и комуникации во вториот квартал од 2025 година биле евидентирани 485 слободни работни места, додека бројот на пополнети позиции надминувал 21.000. Стапката на слободни работни места во секторот изнесувала 2,23 проценти.

Но, зад овие бројки се крие многу покомплексна слика. Не секоја слободна позиција е подеднакво тешко да се пополни, а најголемиот предизвик за компаниите е пронаоѓањето луѓе кои веќе имаат практично искуство.

За почетничките позиции конкуренцијата меѓу кандидатите може да биде значителна. Кога работодавачот, пак, ќе побара програмер или инженер со неколку години искуство, познавање на повеќе технологии и способност самостојно да преземе одговорност за проект, бројот на соодветни кандидати нагло се намалува.

Токму тука се создава вистинската битка меѓу компаниите. Наместо да се натпреваруваат само кој ќе привлече повеќе кандидати, работодавачите се обидуваат да ги убедат најдобрите професионалци да ја изберат токму нивната понуда.

Платата останува еден од најважните фактори, но повеќе не е единствениот. Компаниите сè почесто нудат флексибилно работно време, можност за работа од дома, дополнително здравствено осигурување, бонуси, професионални обуки и други поволности. За дел од позициите, работата може да биде целосно дистанцирана.

Причината е што пазарот на ИТ-кадар одамна ги надмина националните граници. Програмер кој живее во Скопје, Битола, Тетово или друг македонски град не мора да се ограничува на понудата на домашните компании. Благодарение на работата од далечина, тој може да работи за работодавач од Германија, Холандија, Велика Британија, САД или друга земја, без да мора да ја напушти Македонија.

Тоа значително ја менува позицијата на домашните компании. Предноста што некогаш ја имаа само затоа што нудеа работа на локалниот пазар постепено исчезнува. Денес искусниот ИТ-професионалец има многу поширок избор, а работодавачите мораат да понудат услови што ќе бидат доволно конкурентни за да го задржат.

Затоа станува сè поважно не само како компанијата ќе најде добар работник, туку и како ќе го задржи. Загубата на искусен програмер може да значи губење на знаење, време и континуитет во проектите, а пронаоѓањето соодветна замена често трае долго.

Истовремено, пазарот станува посложен и за оние кои допрва сакаат да влезат во ИТ-индустријата. Периодот во кој краток курс можеше да биде доволен за некој брзо да стигне до добро платена позиција очигледно се приближува кон крајот.

Компаниите стануваат повнимателни при изборот на почетници. Наместо само сертификат, тие сакаат да видат што кандидатот навистина знае да направи. Практичните проекти, портфолиото, способноста за решавање проблеми и подготвеноста за континуирано учење стануваат многу поважни при вработувањето.

Така се појавува парадокс на пазарот. Од една страна има голем број луѓе кои сакаат да започнат кариера во технологијата, а од друга страна компаниите велат дека тешко наоѓаат кадар што може веднаш да се вклучи во реални проекти. Јазот меѓу желбата за влез во индустријата и конкретните потреби на работодавачите останува еден од најголемите предизвици.

Во меѓувреме, се менува и листата на професии што ги бараат компаниите. Класичниот софтверски програмер и понатаму е важен, но пазарот сè повеќе има потреба од специјалисти за облачни технологии, DevOps, сајбер-безбедност, анализа на податоци, автоматизација и вештачка интелигенција.

Овие промени покажуваат дека ИТ-секторот не е статична индустрија. Технологиите се менуваат, а со нив се менуваат и знаењата што им се потребни на компаниите. Професионалецот кој денес е баран можеби за неколку години ќе мора да совлада нови алатки и технологии за да остане конкурентен.

За Македонија, развојот на овој сектор има пошироко економско значење. ИТ-индустријата нуди можност земјата да извезува услуги и знаење, наместо да се потпира главно на моделот на евтина работна сила. Софтверот, дигиталните услуги и технолошките решенија можат да создадат значително поголема додадена вредност.

Но, за тоа не е доволно само да се зголеми бројот на курсеви и академии. Потребно е образованието да биде поблиску поврзано со реалните потреби на индустријата, а младите да стекнуваат практично знаење уште во текот на образованието.

За компаниите, пак, предизвикот е двоен. Тие мораат да инвестираат во луѓето што веќе ги имаат, но и да создаваат услови во кои младите професионалци ќе можат постепено да стекнуваат искуство и да напредуваат.

Во спротивно, домашниот пазар ќе продолжи да произведува ист парадокс: голем број луѓе заинтересирани за ИТ, но недоволно кандидати со профилот што моментално им е потребен на компаниите.

На крајот, најголемата конкуренција можеби повеќе нема да биде меѓу македонските компании. Таа се води на глобален пазар каде што еден искусен програмер од Македонија може истовремено да биде интересен за работодавач во Скопје и за компанија на другата страна од Европа или Атлантикот.

Токму затоа, битката за ИТ-кадарот станува битка за услови, знаење и иднина. Компаниите што ќе успеат да создадат средина во која професионалците ќе имаат причина да останат, а младите ќе имаат можност да напредуваат, ќе имаат значителна предност.

Во време кога технологијата станува дел од речиси секој сектор на економијата, недостигот од квалитетен ИТ-кадар повеќе не е само проблем на технолошките компании. Тој станува прашање на конкурентноста на целата економија. А за Македонија, која има релативно мал пазар, способноста да го задржи и развие домашното технолошко знаење може да биде една од клучните разлики меѓу стагнацијата и новиот економски раст.