Зошто европските земји го преместуваат златото: Страв од криза или нова стратегија за резервите?

Европските централни банки во последно време посветуваат сè поголемо внимание на едно прашање кое на прв поглед изгледа едноставно, но има сериозни геополитички и финансиски последици: каде треба да се чуваат државните златни резерви?

Одлуката на Холандија да премести десетици тони злато од Северна Америка во Европа повторно го отвори ова прашање. Холандската централна банка потврди дека дел од резервите што биле складирани во САД и Канада се префрлени во Лондон, со образложение дека земјата сака да биде подобро подготвена за евентуални сериозни кризни ситуации.

Од околу 313 тони холандско злато што се наоѓале во САД и Канада, 86 тони се префрлени во британската престолнина. Во период кога геополитичките тензии, трговските конфликти и глобалната економска неизвесност се зголемуваат, ваквата одлука неизбежно го поставува прашањето дали централните банки очекуваат некаков голем потрес.

Експертите, сепак, предупредуваат дека не треба да се оди толку далеку со заклучоците. Преместувањето на резервите не значи дека централните банки предвидуваат непосредна катастрофа. Наместо тоа, станува збор за промена во начинот на кој тие размислуваат за управувањето со имотот што треба да им биде достапен во различни сценарија.

Холандија не е единствената европска земја која во последните години презема вакви чекори. Франција годинава објави дека дел од своите златни резерви ги вратила во земјата, додека Германија уште порано започна голема операција за враќање на златото од странство.

Германската централна банка во процесот што заврши во 2016 година префрлила повеќе од 216 тони злато. Од Њујорк биле вратени околу 111 тони, а од Париз уште 105 тони.

Сепак, идејата за преместување на златните резерви во услови на зголемена неизвесност не е нова. Аналитичари на Goldman Sachs потсетуваат дека слични одлуки биле носени и за време на Студената војна, кога одредени европски централни банки дел од своите резерви ги складирале во Њујорк.

Денешната ситуација, сепак, има свои специфики. Воените конфликти, трговските тензии и променливите односи меѓу големите економски сили се само дел од факторите што влијаат врз стратегијата на централните банки. Во игра се и инфлацијата, каматните стапки, ликвидноста и можноста златото брзо да се претвори во готовина кога тоа ќе биде потребно.

Според Џозеф Каватони од Светскиот совет за злато, нема индикации дека централните банки се подготвуваат за некаква непосредна катастрофа. Наместо тоа, тие стануваат повнимателни околу начинот на кој ги распоредуваат и користат резервите.

Токму достапноста е една од причините поради кои Холандија се одлучила за Лондон. Златото што е складирано во британската престолнина може многу полесно да се искористи доколку во одреден момент биде потребно брзо купување или продажба.

Лондон со децении е еден од најзначајните светски центри за трговија со злато. Во трезорите на Банката на Англија се чуваат огромни количества од благородниот метал. Според достапните податоци, таму се наоѓаат околу 400.000 златни прачки, чија вкупна вредност се проценува на повеќе од 200 милијарди фунти.

Банката на Англија и понатаму е едно од најпопуларните места за складирање на златните резерви на централните банки. Но, паралелно со тоа расте и интересот за диверзификација. Наместо сите резерви да се чуваат на една локација, дел од институциите сакаат да ги распоредат на повеќе места за да ја намалат зависноста од една географска точка.

Приказната за холандското злато станува уште поинтересна кога ќе се погледне начинот на кој всушност било извршено преместувањето. Не сите 86 тони физички патувале преку Атлантикот.

Околу 59 тони злато биле продадени во Њујорк, а потоа во Лондон биле купени соодветни количества. Со оваа трансакција немало потреба истите златни прачки да бидат физички транспортирани од една страна на океанот на друга.

Сепак, дел од резервите навистина бил преместен. Повеќе од 27 тони биле транспортирани од САД и Канада до холандскиот град Зеист, а потоа приближно истото количество било испратено од Зеист кон Лондон.

Ваквите операции се одвиваат со исклучително високи безбедносни стандарди, па компаниите кои се занимаваат со транспорт на злато ретко откриваат детали за нивната работа. Сепак, компанијата Brink’s Global Services потврдила дека во последно време бележи зголемена побарувачка за вакви услуги, вклучително и од централни банки.

Зголемениот интерес за складирање и транспорт на злато доаѓа во време кога централните банки купуваат благороден метал со темпо невидено во подолг период.

Според Светскиот совет за злато, во последните четири години централните банки во просек купувале околу 1.000 тони злато годишно. За споредба, просекот во претходната деценија бил околу 500 тони годишно. Тоа значи дека купувањето практично е двојно зголемено.

Трендот е присутен уште од глобалната финансиска криза, но во последните години доби дополнителен интензитет. Златото повторно се позиционира како важна стратешка актива во резервите на државите, особено во период кога довербата во стабилноста на глобалниот финансиски систем е под поголем притисок.

Сепак, складирањето злато во сопствената земја има и своја цена. За големи количества се потребни специјализирани трезори, безбедносна инфраструктура, системи за управување и осигурување. За помалите централни банки, таквите трошоци можат да бидат значителни.

Паралелно со растот на интересот на централните банки, златото бележи и исклучително силни ценовни движења. Благородниот метал во последните години рушеше рекорд по рекорд, а во јануари годинава неговата цена ја надмина границата од 5.000 долари за тројска унца.

Подоцна следуваше корекција. Според податоците наведени во анализата, цената приспособена за инфлација достигнала околу 5.394 долари во февруари, за во јули да се спушти на приближно 4.046 долари. И покрај падот од рекордното ниво, тоа останува исклучително висока цена во историски рамки.

Причините за привлечноста на златото се добро познати. Во периоди на економска и геополитичка нестабилност, инвеститорите традиционално го гледаат како средство за зачувување на вредноста. Инфлацијата, каматните стапки и ограничената понуда на благородниот метал дополнително влијаат врз неговата привлечност.

Токму затоа, зголеменото купување од страна на централните банки има значење што оди подалеку од обичната инвестиција. Со зголемување на уделот на златото во резервите, државите се обидуваат да имаат дополнителна заштита во периоди кога финансиските и геополитичките услови можат брзо да се променат.

Иако цената во моментов е под рекордите од почетокот на годината, Goldman Sachs очекува нов раст. Според нивната прогноза, златото би можело до крајот на 2026 година да достигне околу 4.900 долари за тројска унца.

Во таков контекст, одлуката на Холандија да премести дел од своите резерви не треба да се гледа како изолиран потег. Таа е дел од поширока промена во размислувањето на централните банки за тоа каде, како и зошто се чува златото.

Прашањето повеќе не е само колку злато има една држава, туку и колку брзо може да пристапи до него, каде се наоѓа и дали резервите се доволно диверзифицирани. Во свет со зголемени геополитички ризици и непредвидливи економски движења, локацијата на златото повторно станува стратешко прашање.

Затоа преместувањето на десетици тони злато од Северна Америка кон Европа не мора да значи дека централните банки очекуваат голема криза. Може да значи нешто посуптилно, но подеднакво важно: дека по години на релативна стабилност, државите повторно почнуваат многу посериозно да размислуваат за тоа како да бидат подготвени доколку светот стане помалку предвидлив.

А во таа нова стратегија, златото повторно го зазема местото што го имало со векови – не само како богатство, туку и како резервен план за времиња кога другите гаранции можеби нема да бидат доволни.