Една реченица може да спречи конфликт: Прашањето што го поставуваат емоционално интелигентните луѓе

Една реченица изговорена во погрешен момент понекогаш е доволна да го наруши односот што се градел со години. Во момент на лутина, разочарување или силна напнатост, зборовите често излегуваат побрзо отколку што успеваме да размислиме за нивните последици. Подоцна, кога ситуацијата ќе се смири, можеме да сфатиме дека сме кажале нешто што не сме го мислеле на тој начин или сме реагирале спротивно од она што навистина сме сакале да постигнеме.

Токму тука се појавува една од клучните разлики меѓу импулсивната реакција и емоционално зрелото однесување. Не е проблемот во самото чувство. Лутината, стравот, разочарувањето и повреденоста се природен дел од човековото искуство. Вистинскиот предизвик е што правиме со нив во моментот кога се појавуваат.

Според Џастин Барисо, автор и познавач на емоционалната интелигенција, постои едно едноставно прашање кое може да помогне да се создаде неопходната пауза меѓу чувството и реакцијата: „Што сакам да постигнам со ова?“

На прв поглед, прашањето изгледа едноставно. Но неговата сила е во тоа што го менува фокусот. Наместо човекот да се води од моменталната потреба да возврати, да се одбрани или да покаже дека е во право, вниманието се насочува кон крајниот резултат.

Кога сме лути, најлесно е да кажеме нешто со цел да ја „победиме“ расправијата. Но победата во еден разговор не мора да значи успех. Ако со острите зборови успееме да го замолчиме соговорникот, а притоа ја изгубиме неговата доверба, тогаш сме добиле моментална сатисфакција, но сме платиле многу повисока цена.

Замислете ситуација на работното место во која колега не сака да помогне со задача која ви е важна. Природната реакција може да биде лутина, остар тон или забелешка со која ќе покажете колку сте разочарани. На тој начин можеби веднаш ќе ја изразите својата фрустрација, но прашањето е што ќе се случи потоа.

Ако вашата вистинска цел е колегата да помогне, тогаш реакцијата што ја затвора комуникацијата може да биде контрапродуктивна. Ако сакате да изградите долгорочна соработка, уште помалку има смисла да дозволите моменталниот гнев да ја одреди вашата реакција.

Токму затоа емоционалната интелигенција не треба да се меша со потиснување на емоциите. Емоционално зрелата личност не е човек кој никогаш не се лути или никогаш не се разочарува. Разликата е во тоа што таа личност може да ја препознае емоцијата без веднаш да ѝ дозволи да го преземе управувањето со однесувањето.

Барисо во своите размислувања се повикува и на идеите на Елен Лангер, професорка по психологија на Харвард, која значаен дел од својата работа го посветила на вниманието, свесноста и автоматските модели на однесување. Кога реагираме автоматски, често следиме воспоставен образец без доволно да размислиме дали тој навистина ни служи во конкретната ситуација.

Една кратка пауза може да го прекине тој образец. Прашањето за тоа што навистина сакаме да постигнеме нè принудува да се оддалечиме од моменталната емоција и да ја погледнеме ситуацијата од поширока перспектива.

Понекогаш одговорот ќе биде дека треба да се реагира веднаш. И тоа е во ред. Емоционалната интелигенција не значи бесконечно анализирање или избегнување конфликти. Понекогаш јасниот и директен одговор е токму она што е потребно. Но разликата е во тоа што реакцијата е избрана, а не автоматски предизвикана од емоцијата.

Корисна дополнителна техника е правилото со три прашања кое во јавноста често се поврзува со комичарот Крег Фергусон. Пред човек да каже нешто во чувствителен момент, може да се запраша дали тоа воопшто треба да се каже, дали токму тој е човекот што треба да го каже и дали мора да го каже токму сега.

Најважното во овие прашања можеби е последниот збор – „сега“.

Времето понекогаш е најдобриот филтер за она што сакаме да го кажеме. Нешто што изгледа итно додека сме лути, по половина час може да изгледа сосема поинаку. Можеби разговорот навистина треба да се случи, но не пред сите. Можеби треба да се упати критика, но со смирен тон. А можеби, откако емоциите ќе се намалат, ќе сфатиме дека воопшто нема потреба од онаа реченица што неколку минути порано ни изгледала неопходна.

Ова не значи дека непријатните теми треба да се избегнуваат. Напротив, способноста да се разговара за тешки прашања е важен дел од зрелата комуникација. Но целта не е само нешто да се каже. Целта е кажаното да придонесе кон резултатот што сакаме да го постигнеме.

Истото важи и надвор од работата. Во партнерските односи, пријателствата и семејството, моментот на лутина лесно може да нè натера да користиме зборови кои подоцна тешко се повлекуваат. Кога пред реакцијата ќе се постави прашањето за крајната цел, перспективата може значително да се промени.

Ако сакате да бидете разбрани, можеби не е најдобро да го кренете тонот. Ако сакате да го зачувате односот, можеби не треба да ја кажете најострата реченица што ви доаѓа на ум. Ако сакате проблемот да биде решен, можеби е поважно да го слушнете соговорникот отколку да докажете дека сте во право.

На крајот, емоционалната интелигенција не се гледа во тоа колку човек е способен да ги контролира своите чувства, туку во тоа колку добро знае да одлучи што ќе направи со нив. Чувството може да биде силно, но тоа не значи дека мора да стане однесување.

Затоа, следниот пат кога ќе почувствувате дека сте на чекор од реакција во лутина, можеби вреди да направите кратка пауза и да се запрашате: „Што сакам да постигнам со ова?“

Тоа прашање нема магично да го реши секој конфликт. Но може да направи нешто многу поважно – да создаде доволно простор за човекот да избере реакција која нема да ја жртвува долгорочната цел заради краткотрајното чувство на победа.

Бидејќи понекогаш најголемата зрелост не е во тоа да го кажеме последниот збор, туку да знаеме кога тој збор навистина вреди да биде кажан.