Вештачката интелигенција може да открие вредност од милијарда евра, но дали таа навистина постои?

Развојот на вештачката интелигенција отвора ново поглавје во начинот на кој компаниите, банките и инвеститорите ја проценуваат економската вредност. Благодарение на напредните технологии, сè повеќе фактори што досега биле тешки за мерење ќе можат да се анализираат, споредуваат и изразуваат преку конкретни показатели. Сепак, можноста нешто прецизно да се измери не значи автоматски дека тоа има финансиска вредност.

Оваа разлика би можела да стане едно од најважните прашања во иднината на глобалната економија. Вештачката интелигенција ќе им овозможи на организациите да откриваат предности, слабости и ризици што претходно останувале незабележани, но конечната одлука за нивното економско значење и понатаму ќе зависи од реалните резултати и од подготвеноста на пазарот да ги признае.

Финансискиот свет одамна користи сложени методи за проценување појави што не можат директно да се набљудуваат. Осигурителните компании, на пример, ја пресметуваат веројатноста за одредени ризици, додека банките проценуваат колкава е можноста клиентот да не го врати кредитот. Врз основа на таквите проценки се одредуваат цените на осигурувањето, каматните стапки и условите за финансирање.

Сличен пристап се применува и на финансиските пазари, каде што различни модели се користат за оценување на неизвесноста и идните деловни резултати. Во сите овие случаи, математичките пресметки служат како основа за одлуки што можат да имаат значителни финансиски последици.

Новината што ја носи вештачката интелигенција не е самата идеја за мерење на ризиците и вредноста, туку можноста таквите анализи да станат многу побрзи, подостапни и подетални. Компаниите ќе можат да обработуваат огромни количини информации и да создаваат показатели за области што досега најчесто се оценувале преку искуство и субјективна проценка.

Една од тие области е организациското знаење. Компанија што располага со искусни вработени, ефикасни работни процеси и способност брзо да се приспособува на промени може да има значајна предност пред конкурентите. Меѓутоа, голем дел од таквата предност не се појавува како посебна ставка во финансиските извештаи.

Истото важи и за деловната репутација, квалитетот на управувањето, односите со добавувачите и способноста за справување со непредвидени ситуации. Овие фактори можат да влијаат врз успехот на компанијата, но нивната вистинска финансиска вредност не е секогаш лесно да се утврди.

Вештачката интелигенција би можела да го промени тоа преку создавање модели што ќе ги поврзуваат различните податоци и ќе откриваат закономерности. На пример, анализата на производствените процеси, структурата на вработените, патентите и однесувањето на купувачите може да помогне во проценувањето на конкурентските предности што не се веднаш видливи во билансите.

Но, тука се појавува суштинското прашање: дали показателот што го пресметал моделот навистина претставува економска вредност?

За да се разбере разликата, може да се замислат две производствени компании со приближно исти приходи, трошоци и финансиски резултати. Првата соработува со добавувачи од повеќе земји и може релативно брзо да обезбеди алтернативни компоненти, додека втората е зависна од ограничен број партнери.

На прв поглед, нивните финансиски показатели можеби нема да откријат големи разлики. Меѓутоа, систем за вештачка интелигенција што анализира голем број податоци може да заклучи дека првата компанија има значително поотпорен синџир на снабдување.

Таквата проценка претставува корисна информација, но сè уште не е доказ дека првата компанија навистина ќе оствари подобри резултати. Вистинската проверка би дошла во момент на сериозно нарушување на снабдувањето. Доколку првата компанија успее да го одржи производството, а втората биде принудена да го прекине, разликата што ја открил моделот ќе добие потврда во реалното работење.

Дури потоа може да следува и финансиска последица. Банката би можела да ја оцени првата компанија како помалку ризична и да ѝ понуди поповолни услови за кредитирање. Инвеститорите би можеле да бидат подготвени да платат повисока цена за нејзините акции, додека осигурителните компании би можеле поинаку да ги пресметуваат ризиците.

Овој пример покажува дека постојат три одделни процеси што не треба да се мешаат. Најпрво одредена карактеристика се мери, потоа се проверува дали навистина има влијание врз реалните резултати, а дури на крајот пазарот одлучува дали таа разлика заслужува финансиско признание.

Опасноста настанува кога бројката добиена од компјутерски модел веднаш се прифаќа како доказ за вредност. Дури и најсовремената технологија може да создаде прецизен показател што нема значајно влијание врз профитот, продуктивноста или побарувачката.

Компаниите веќе користат различни индекси за мерење на задоволството на вработените, иновативноста, дигиталната развиеност и организациската ефикасност. Сепак, подобриот резултат на одреден индекс не гарантира дека компанијата ќе продава повеќе производи или ќе остварува поголема заработка.

Со ширењето на вештачката интелигенција, бројот на ваквите показатели веројатно значително ќе се зголеми. Развивањето сложени аналитички модели ќе стане поевтино и побрзо, што ќе им овозможи и на помалите организации да создаваат сопствени системи за проценување на деловните предности.

Тоа може да донесе значајни придобивки за инвеститорите и менаџерите. Наместо да се потпираат само на традиционалните финансиски извештаи, тие ќе добиваат дополнителни информации за отпорноста на компаниите, квалитетот на нивните процеси и способноста да се приспособуваат на пазарните промени.

Истовремено, ќе се зголеми и ризикот од погрешно толкување на резултатите. Доколку различни организации почнат да создаваат сопствени показатели за вредност, ќе биде неопходно да се утврди кои методи се навистина сигурни и дали нивните проценки можат да се потврдат преку реални економски резултати.

Прашањето станува уште посложено кога ваквите проценки ќе почнат да влијаат врз распределбата на капиталот. Ако инвеститорите прифатат дека одредена компанија има поголема вредност поради нејзините организациски способности, таа би можела полесно да обезбеди финансиски средства.

Со дополнителниот капитал компанијата може да купува машини, да гради фабрики, да вработува стручни лица или да инвестира во нови технологии. На тој начин, проценката што првично постоела само како аналитички резултат може да произведе конкретни последици во реалната економија.

Тука се појавува уште едно важно ограничување. Додека вештачката интелигенција може сè побрзо да создава нови анализи и показатели, физичките ресурси не можат да се зголемуваат со исто темпо.

Електричната енергија, бакарот, водата, земјиштето, полупроводниците и производствените капацитети остануваат ограничени. Дури и ако голем број модели покажат дека различни компании или проекти заслужуваат поголеми инвестиции, тоа не значи дека ќе има доволно ресурси за сите нивни планови.

Оваа разлика ја поврзува вештачката интелигенција со пошироките економски и геополитички прашања. Државите веќе се натпреваруваат за пристап до критични минерали, енергетски извори, напредни технологии и индустриски капацитети. Во иднина, аналитичките модели би можеле дополнително да влијаат врз тоа кои сектори ќе добиваат предност при финансирањето.

Доколку одредена држава со помош на вештачката интелигенција покаже дека располага со посигурно снабдување со енергија или подобри услови за индустриски развој, таквата проценка би можела да влијае врз интересот на инвеститорите. Но, нејзиното вистинско значење ќе зависи од тоа дали предностите ќе се потврдат во практика.

Поради тоа, улогата на институциите, финансиските пазари и независната проверка ќе остане исклучително важна. Технологијата може да открие поврзаност меѓу различни појави, но не може самостојно да одлучи дека одреден показател треба да биде признаен како имот, гаранција за кредит или основа за повисока пазарна цена.

Во иднина, веројатно ќе се појават и нови категории економска вредност што денешните методи не успеваат соодветно да ги препознаат. Дел од нив би можеле да го променат начинот на кој банките ги проценуваат ризиците, инвеститорите ги вреднуваат компаниите, а државите ги планираат своите развојни политики.

Сепак, други показатели ќе останат само интересни аналитички сознанија. Тие можеби ќе помогнат подобро да се разбере функционирањето на одредена организација или пазар, но нема нужно да создадат дополнителен приход или да добијат конкретна финансиска цена.

Затоа најголемиот предизвик нема да биде создавањето што повеќе модели, туку утврдувањето кои од нив навистина откриваат нешто што има економски последици. Колку пософистицирани стануваат алатките за анализа, толку поважно ќе биде нивните резултати да се споредуваат со реалноста.

Вештачката интелигенција несомнено ќе ја прошири способноста на економијата да препознава вредности што досега останувале скриени. Но, меѓу откривањето на одредена предност и нејзиното претворање во пари постои голема разлика.

Во свет во кој бројките и проценките ќе се создаваат сè полесно, вистинската вредност ќе ја имаат оние сознанија што ќе можат да издржат проверка надвор од компјутерските модели. Токму затоа иднината на економијата нема да зависи само од тоа што вештачката интелигенција може да пресмета, туку и од тоа што реалниот свет ќе потврди дека навистина вреди.