Плата, стрес и прегорување: Трите причини поради кои младите велат „доста е“

До неодамна отказот за многу млади работници беше чекор што се презема дури кога сите други можности ќе бидат исцрпени. Денес сликата постепено се менува. Ако платата не ги покрива основните трошоци, ако работниот ден редовно продолжува и по завршувањето на смената или ако притисокот станува секојдневие, сè повеќе млади не гледаат причина долго да останат на истото работно место.

Наместо со месеци да чекаат условите да се подобрат, дел од нив почнуваат да разгледуваат огласи, испраќаат биографии и одат на интервјуа додека сè уште се вработени. Кога ќе се појави понуда што подобро одговара на нивните очекувања, одлуката за промена на работното место станува многу полесна.

Истражувањата што ги следат ставовите на генерацијата Z и милениумците со години укажуваат на три фактори што особено влијаат врз нивната одлука да заминат од една компанија – висината на платата, психичкиот товар што го создава работата и прегорувањето.

Желбата за професионален напредок не исчезнала. Младите сакаат подобра кариера, поголема заработка и можност да стекнуваат нови знаења, но сè почесто одбиваат тоа да го постигнат по цена на постојан стрес и целосно потиснување на приватниот живот.

Во Македонија финансискиот дел од оваа приказна особено лесно може да се претвори во конкретна пресметка. Просечната нето-плата во јули 2026 година изнесувала 48.499 денари. Тоа не значи дека млад човек без работно искуство автоматски може да очекува плата на тоа ниво, но просечната заработка неизбежно станува една од референтните точки при проценката дали понудената плата е доволна.

Почетна плата од околу 30.000 денари може да изгледа сосема поинаку кога од неа ќе се одземат секојдневните трошоци. Превозот до работа, храната, телефонските сметки, облеката и евентуалната кирија можат да одземат значителен дел од месечниот приход уште пред да се пресметаат останатите потреби.

Сепак, просечната и почетната плата не можат директно да се споредуваат. Во националниот просек влегуваат заработките на луѓе со долгогодишно искуство, раководители и вработени во професии во кои платите се значително повисоки. Работодавците затоа често очекуваат младите прво да стекнат искуство, а потоа постепено да напредуваат и финансиски.

Од другата страна е пресметката на самиот работник. Ако осум часа работа дневно не обезбедуваат доволно средства за основните месечни потреби, ветувањето дека работното место ќе донесе искуство или можност за напредување тешко може неограничено долго да биде доволна причина за останување.

Регионалните истражувања покажуваат дека приближно две третини од младите не би биле задоволни со заработка пониска од просечната. Очекувањата се разликуваат во зависност од професијата, а во одредени сектори се значително повисоки. Во информатичката индустрија, на пример, во едно од истражувањата младите наведувале очекувана почетна плата меѓу 600 и 700 евра.

Но парите се само еден дел од причините поради кои млад работник може да почне да размислува за отказ.

Сè поголемо значење има начинот на кој е организирана работата. Недостигот од вработени може да значи дека еден човек презема обврски што претходно ги извршувале двајца. На тоа се додаваат кратките рокови, постојаните пораки по работното време и очекувањето вработениот да биде достапен практично во секое време.

Кога ваквиот начин на работа трае со месеци, дури и солидната плата може да престане да биде доволна причина за останување. За сè поголем број млади, квалитетното работно место не се мери само според сумата што пристигнува на сметката, туку и според тоа што се случува кога ќе заврши работното време.

Рамнотежата меѓу професионалниот и приватниот живот станува важен критериум при изборот на работодавец. Младите сакаат можност за професионален развој и напредување, но истовремено очекуваат да имаат време што навистина им припаѓа ним откако ќе заврши смената.

Кога таа граница долго време не постои, се појавува и третиот голем проблем – прегорувањето.

Размерите на проблемот се забележуваат и во глобалните истражувања. Во истражување од 2022 година, 46 проценти од припадниците на генерацијата Z и 45 проценти од милениумците изјавиле дека чувствуваат прегорување поради интензитетот и барањата на работното место.

И неколку години подоцна проблемот не исчезнува. Во 2026 година стресот и прегорувањето повторно се појавуваат меѓу факторите поради кои дел од младите не сакаат по секоја цена да прифаќаат позиции што носат поголема одговорност. Повисоката функција можеби значи поголема плата и подобар статус, но ако со неа доаѓаат постојана достапност и уште поголем притисок, таквата понуда веќе не е привлечна за секого.

Промената во однесувањето на младите се случува во период кога и македонските компании се соочуваат со потреба од нови работници. Стапката на слободни работни места во второто тримесечје од 2026 година изнесувала 2,17 проценти, а најголема побарувачка за вработени имало во услужните дејности и продажбата.

Тоа постепено го менува и традиционалниот однос меѓу компанијата и кандидатот. Интервјуто за работа повеќе не е само момент во кој работодавецот проценува дали кандидатот му одговара. И кандидатот проценува што добива за возврат – колкава е платата, какво е работното време, какви се можностите за напредување и што точно ќе се очекува од него.

Во средина во која има повеќе отворени работни места, незадоволниот работник има и поголем простор да побара друга можност. Тоа особено важи за младите кои се подготвени почесто да менуваат компании доколку проценат дека на друго место можат да добијат подобри услови.

Затоа зад отказот не мора секогаш да стои една голема кавга, конфликт со претпоставен или драматичен настан. Понекогаш причината е многу поедноставна – платата повеќе не е доволна, работата станала премногу исцрпувачка или вработениот едноставно заклучил дека неговото време и труд на друго место можат да бидат подобро вреднувани.

На пазарот на трудот затоа сè помалку важи правилото дека избира само работодавецот. Компаниите и понатаму одлучуваат кого ќе вработат, но младите работници сè почесто одлучуваат и колку долго се подготвени да останат.