Градови што не ги гледаме: Цели населби се кријат под површината на земјата

Кога зборуваме за растот на градовите, најчесто мислиме на облакодери, нови населби и згради што се издигнуваат сè повисоко. Но на некои места во светот развојот тргнал во сосема спротивна насока – надолу, длабоко под површината на земјата.

Под улиците и пејзажите што ги гледаме постојат простори со куќи, продавници, ресторани, хотели, верски објекти и километри тунели. Некои биле создадени пред многу векови како засолништа, други настанале поради суровата клима, а модерните метрополи го користат подземјето за да добијат дополнителен простор и полесно движење.

Еден од највпечатливите примери се наоѓа во Кападокија во Турција. Под земјата таму се крие Деринкују, огромен комплекс издлабен во вулканска карпа кој достигнува длабочина од приближно 85 метри.

Деринкују не бил обичен систем од пештери во кои луѓето привремено се засолнувале. Станувало збор за вистинско подземно население со стотици простории поврзани преку тесни премини, тунели и галерии.

Во неговата внатрешност имало штали, простории за чување и преработка на храна, трпезарии, подруми, цркви и училиште. Посебно внимание било посветено и на снабдувањето со воздух и вода. Во комплексот постоел вертикален отвор длабок околу 55 метри кој служел за вентилација, но и како бунар.

Изградбата на вакви подземни населби била овозможена од необичната геологија на Кападокија. Вулканската карпа е доволно мека за да може да се обработува, што им овозможило на луѓето постепено да создаваат големи простории длабоко под земјата.

Таквите комплекси имале и важна заштитна функција. Во периоди на опасност и напади, жителите можеле да се повлечат под површината и таму да продолжат да живеат одредено време.

Дури и денес целиот Деринкују не е достапен за посетителите. Туристите можат да разгледаат само дел од огромната подземна структура, додека останатиот простор останува затворен.

Илјадници километри подалеку, во Австралија, животот под земја не е само историска приказна. Во Кубер Пиди, рударски град во Јужна Австралија познат по опалите, голем број жители и денес живеат во домови издлабени во земјата и карпите.

Причината таму не е заштитата од напади, туку од жештината.

Кубер Пиди се наоѓа во исклучително сув и топол дел од Австралија, каде температурите на површината можат да бидат многу непријатни. Под земјата, пак, условите се далеку постабилни, а температурата во ваквите простории се одржува приближно меѓу 23 и 25 Целзиусови степени.

Според локалните податоци, околу половина од населението живее во вакви објекти. Иако однадвор идејата за подземен дом може да асоцира на мала и темна просторија, реалноста во Кубер Пиди може да биде сосема поинаква.

Некои од куќите зафаќаат стотици квадратни метри и располагаат со повеќе простории. Под земјата се изградени и цркви, галерии и хотел, а во одредени случаи сопствениците поврзувале соседни објекти со тунели.

Третиот пример покажува дека подземниот град не мора да биде ниту древен ниту да се наоѓа во пустина. Под центарот на Монтреал во Канада функционира огромна современа мрежа позната како RÉSO.

Станува збор за приближно 32 километри пешачки премини што поврзуваат различни делови од центарот. Преку нив може да се стигне до продавници, ресторани, хотели, деловни згради, универзитети, музеи и метро-станици.

Според податоците наведени во изворниот материјал, мрежата секојдневно ја користат околу 500.000 луѓе.

Практичноста на ваквиот систем особено се забележува во зима. Монтреал има студени зими и променливи временски услови, па подземните премини овозможуваат голем дел од секојдневните обврски да се завршат без долго движење на отворено.

Човек може да излезе од метро, да продолжи до продавница или ресторан, а потоа да стигне до деловна зграда или хотел без значителен дел од патот воопшто да го помине на улица. На тој начин подземната мрежа функционира како уште еден слој на градот.

Деринкују, Кубер Пиди и Монтреал се три различни примери, но покажуваат дека луѓето со векови го користат просторот под своите нозе за да решат многу различни проблеми.

Кај древните населби главната причина често била безбедноста. Во екстремно топлите области подземјето нуди природна заштита од високите температури, додека во големите современи градови може да обезбеди дополнителен простор и подобра поврзаност.

Всушност, голем дел од модерниот град веќе функционира под земјата, иако ретко размислуваме за него на тој начин. Метроата, тунелите, складиштата, канализациските системи и различните сервисни мрежи одамна се составен дел од урбаната инфраструктура.

Прашањето е дали во иднина под површината ќе се преселат уште повеќе активности.

Како што градовите стануваат погусти, просторот на атрактивните локации е сè поограничен. Истовремено, климатските промени носат поголема потреба од приспособување на екстремни температури, што го прави подземниот простор интересен за идниот урбан развој.

Сепак, изградбата под земја носи сериозни предизвици. Потребни се ефикасна вентилација, осветлување, сигурно снабдување со вода, противпожарна заштита и безбедни излези, а самата изградба може да биде сложена и скапа.

Поради тоа, поверојатно е иднината да не донесе цели метрополи скриени под земјата, туку постепено спојување на двата нивоа на градот. Луѓето ќе продолжат да живеат и работат на површината, додека дел од транспортот, трговијата, инфраструктурата и другите активности сè повеќе ќе се развиваат под неа.

За некои места, сепак, таквата иднина одамна е сегашност. Додека во еден дел од светот градовите се натпреваруваат кој ќе изгради повисока зграда, на други места цели делови од секојдневниот живот веќе се одвиваат таму каде што од површината воопшто не можат да се видат.