Од Австрија до Девствените Острови: Кој вложувал милијарди евра во Македонија?

Од Австрија и други европски земји, па сè до капитал регистриран на Девствените Острови – странските инвестиции во Македонија низ годините се наталожиле до сума што денес се мери во милијарди евра. Зад компаниите, производствените капацитети и другите бизниси со странски капитал стои финансиска вредност што веќе претставува значаен дел од целата македонска економија.

На крајот на минатата година, состојбата на директните инвестиции во Македонија достигнала 8,8 милијарди евра, покажуваат податоците на Народната банка. За подобро да се разбере големината на оваа сума, таа е еквивалентна на 52,2 проценти од проценетиот бруто-домашен производ на земјата.

Сепак, бројката од 8,8 милијарди евра не значи дека толку пари пристигнале во Македонија само во текот на една година. Станува збор за состојбата на директните инвестиции акумулирани низ годините, односно за вредноста на капиталот што странските инвеститори го имаат вложено во земјата на крајот на набљудуваниот период.

Најголемиот дел од вкупната сума е поврзан со сопственички капитал. Според податоците на Народната банка, на оваа категорија отпаѓаат околу 6,2 милијарди евра, додека дополнителни 2,6 милијарди евра се инвестиции преку должнички инструменти.

Тоа значи дека приближно седум од секои десет евра од вкупната состојба на директните инвестиции се поврзани со сопственички капитал. Станува збор за вложувања преку кои странските инвеститори имаат сопственички удел во домашни компании и други деловни субјекти.

Должничките инструменти, пак, претставуваат поинаков дел од инвестициските односи. Во оваа категорија се евидентираат финансиските побарувања и обврски меѓу директните инвеститори и компаниите со кои се поврзани. Нивната вредност од 2,6 милијарди евра покажува дека и овој облик на финансирање има значително учество во вкупната инвестициска позиција.

Но приказната за странските инвестиции не завршува со вкупната сума. Подеднакво интересно е прашањето од каде доаѓа капиталот што низ годините влегувал во Македонија.

Географската структура покажува широк распон на инвеститори – од земји со кои Македонија традиционално има силни економски врски, како Австрија, до капитал што статистички потекнува од јурисдикции како Девствените Острови.

Во ваквите статистики, сепак, земјата од која формално пристигнува инвестицијата не мора секогаш да биде и земјата од која потекнува крајниот сопственик на капиталот. Големите меѓународни компании често имаат сложени сопственички структури, со компании регистрирани во повеќе држави и јурисдикции.

Поради тоа, географското потекло на странските инвестиции понекогаш покажува каде е регистриран непосредниот инвеститор, но не секогаш и кој на крајот стои зад капиталот.

За македонската економија, сепак, поважно од самата адреса на инвеститорот е каков ефект остава вложениот капитал во земјата. Странските инвестиции можат да значат нови производствени капацитети, вработувања, извоз и поврзување на домашните компании со поголеми меѓународни пазари.

Но вкупната статистичка вредност на директните инвестиции сама по себе не покажува колку фабрики се изградени, колку работни места се создадени или колкава дополнителна вредност останува во домашната економија. Затоа бројката од 8,8 милијарди евра треба да се гледа како показател за обемот на акумулираниот странски капитал, а не како единствено мерило за неговиот економски ефект.

Фактот дека состојбата на директните инвестиции достигнува 52,2 проценти од проценетиот бруто-домашен производ сепак покажува колку големо место странскиот капитал зазел во економската структура на Македонија.

Уште позначајно е што 6,2 милијарди евра од вкупната сума се поврзани со сопственички капитал. Тоа покажува дека најголемиот дел од инвестициите не се евидентирани само како должнички односи, туку како капитал поврзан со сопственички позиции во македонската економија.

Затоа зад едноставната бројка од 8,8 милијарди евра се крие многу поширока слика. Странскиот капитал во Македонија пристигнувал од различни делови на светот, преку различни компании и финансиски структури и во различни облици.

А неговата вкупна вредност денес отвора и едно поважно прашање за иднината: не само колку странски инвестиции може да привлече Македонија, туку какви инвестиции ќе привлекува и колкав долгорочен ефект тие ќе оставаат врз производството, работните места и развојот на домашната економија.