Вселената се полни со отпад: Тројца млади создаваат „шлеп-служба“ за сателити

Пред само една деценија околу Земјата орбитирале околу 1.500 сателити. Денес нивниот број надминува 15.000, а кога ќе се додадат старите сателити и другите парчиња вселенски отпад што се следат од Земјата, бројката се искачува на околу 31.000 објекти. Вселената станува сè попрометна, а со тоа расте и потребата некој да го расчистува она што останува зад човечките мисии.

Токму тука своја деловна можност виделе Адам Кал, Остин Морис и Трој Морис. Нивниот стартап „KMI Space“ од Мичиген работи на вселенско летало што би можело да ги фаќа непотребните објекти во орбитата, да ги преместува сателитите и, кога е потребно, да го насочува отпадот кон Земјината атмосфера каде што би согорел.

Идејата наједноставно може да се опише како „шлеп-служба“ за вселената. Наместо автомобил што останал на пат, нивното летало треба да стигне до сателит или друг објект што се наоѓа стотици километри над Земјата, да го фати и да го премести на посакуваната позиција.

Системот што го развиваат го носи името REACCH, а неговиот изглед е инспириран од природата. Леталото користи додатоци што наликуваат на пипала, со специјални механизми за фаќање инспирирани од способноста на геконите да се прилепуваат на различни површини. На тој начин системот треба физички да се прицврсти за објектот што треба да биде преместен.

Иако отстранувањето на вселенскиот отпад е една од најочигледните примени, основачите гледаат многу поголем пазар. Истата технологија може да се користи за менување на положбата на активните сателити и за други маневри во орбитата.

Според Адам Кал, можноста за физичко преместување на објектите отвора многу повеќе опции од едноставното собирање отпад. Сателитите може да се придвижуваат кон пониска или повисока орбита, но и странично, зависно од потребите на операторите.

Тоа станува особено важно во период кога вселенската инфраструктура забрзано се шири. Сè повеќе компании развиваат технологии што треба да им го продолжат работниот век на сателитите. Дел од нив работат на системи за дополнување гориво директно во вселената, додека други создаваат летала способни да вршат поправки без сателитот да мора да се врати на Земјата.

„KMI Space“ е основан во 2019 година, а технологијата веќе ја поминала и првата сериозна проверка надвор од Земјата. Во 2024 година компанијата испратила помала верзија од својот систем на Меѓународната вселенска станица.

Во текот на приближно 200 дена во 2025 година, астронаутите извршиле стотици тестови со системот REACCH. Во услови на бестежинска состојба биле тестирани неговите способности за фаќање различни објекти, со што компанијата добила практични податоци за однесувањето на технологијата во реални вселенски услови.

За основачите, овие експерименти биле важни и поради нешто друго. Резултатите им помогнале да ги потврдат компјутерските симулации што ги користат при развојот. Тоа значи дека идните промени на конструкцијата можат прво да се проверуваат виртуелно, со поголема сигурност дека симулацијата реално го прикажува начинот на кој системот ќе се однесува во орбитата.

Следниот чекор е значително поамбициозен. Компанијата планира на почетокот на 2028 година да ја лансира големата верзија на своето вселенско летало, а првите обиди за фаќање вистински објекти во орбитата се планирани за подоцна истата година.

Ако технологијата се покаже успешна, планот е во различни делови од орбитата да бидат поставени повеќе од десетина вакви летала. Тие би можеле да им помагаат на активните сателити да ја менуваат положбата или да ги преземаат објектите што повеќе не се потребни и да ги насочуваат кон Земјината атмосфера, каде што би согореле.

За реализација на идејата веќе се обезбедени значителни средства. Од основањето до денес стартапот собрал повеќе од 10 милиони долари од инвеститори, а добил и грантови и договори од американското Министерство за одбрана и НАСА.

Компанијата неодамна била избрана и за програмата STRATFI на американските Вселенски сили, преку која треба да добие дополнителен капитал за продолжување на развојот.

Интересот за вакви технологии веројатно не е случаен. Бројот на сателити околу Земјата драматично се зголеми за само една деценија, а паралелно со нив се натрупува и вселенскиот отпад. Секој нефункционален сателит или друг објект што останува во орбитата станува уште една потенцијална пречка во просторот што го користат активните летала.

Така проблемот со вселенскиот отпад постепено создава и сосема нов пазар. Ако некогаш главната задача беше сателитот успешно да се испрати во орбитата, сега се појавува и друго прашање – што да се прави со него кога ќе престане да работи или кога ќе треба да биде преместен.

Токму на тоа тројцата основачи се обидуваат да изградат бизнис. Ако нивната технологија ги помине планираните тестови во 2028 година, идејата за „шлеп-служба“ во вселената би можела од необичен инженерски проект да стане практична услуга во сè попрометната орбита околу Земјата.