Половина плата за да стигнеш до работа: Поскапувањето на горивото го празни џебот на работникот

Кога поскапува горивото, последиците не се чувствуваат само на бензинските пумпи. Повисоката цена на дизелот и бензинот постепено се пренесува врз транспортот, цените на услугите и производите, а особено силно го погодува буџетот на граѓаните кои секојдневно патуваат до своето работно место. Притоа, растот на трошоците не е проследен со автоматско зголемување на платите, па товарот од поскапувањето најчесто паѓа директно врз работниците.

На оваа тема реагираше Сојузот на синдикатите на Македонија, од каде што укажуваат на, како што велат, сериозна нерамнотежа во начинот на кој системот ги третира зголемените трошоци на работниците. Според синдикатот, додека граѓанинот мора да издвојува сè поголем дел од својата плата за да стигне до работа, кај одредени други надоместоци зголемувањето на цената на горивото може директно да влијае врз нивната висина.

Податоците што ги користи ССМ покажуваат дека цената на ЕУРОДИЗЕЛ БС од почетокот на годинава до септември значително пораснала. Ако во јануари литар дизел чинел 65 денари, според најновата утврдена цена од 8 септември тој достигнува 101 денар. Станува збор за зголемување од 36 денари за литар, односно за околу 55 проценти.

Таквиот раст не останува ограничен на директниот трошок за гориво. Поскапото гориво влијае врз транспортните компании, автобускиот сообраќај и превозот на стоки, што на крајот се одразува и врз цените што ги плаќаат граѓаните. За работниците кои секојдневно патуваат од друг град до Скопје, последиците се уште посилни, бидејќи превозот претставува редовен и неизбежен месечен расход.

Замислете работник од Велес кој секојдневно патува до Скопје за да ја извршува својата работа. Ако за превоз во еден правец плаќа 180 денари, за повратно патување дневно му се потребни 360 денари. За 22 работни дена тоа се 7.920 денари месечно. Доколку неговата плата е околу минималната, значителен дел од заработката исчезнува уште пред да започне да ги плаќа останатите основни трошоци за живот.

Слична е ситуацијата и со работниците кои патуваат од Штип, Куманово, Тетово или други градови кон главниот град. За нив патувањето до работа не е дополнителен комфор или личен избор, туку услов за да можат воопшто да го задржат работното место. Сепак, трошокот за пристигнување на работа во голем број случаи останува целосно на товар на работникот.

Токму тука, според ССМ, се отвора суштинското прашање. Ако работникот мора да потроши значителен дел од својата заработка само за да стигне до работното место, тогаш неговата реална плата е значително пониска од сумата што ја добива на сметката. Колку повеќе расте цената на горивото и превозот, толку помалку му останува за храна, сметки, домување, образование и останатите основни потреби.

Проблемот станува уште поизразен кај работниците со минимални примања. Со минимална нето-плата од 26.046 денари, трошок од неколку илјади денари месечно за патување до работа може да претставува огромен процент од целата заработка. Во таква ситуација работникот практично плаќа значаен дел од својата плата за да може да ја заработи истата таа плата.

Од ССМ потсетуваат дека со воведувањето на концептот на бруто-плата во 2009 година, начинот на кој се третираат надоместоците за исхрана и превоз претрпе значителни промени. Според синдикатот, во пракса голем број работници останаа без посебен механизам преку кој би се следел растот на реалните трошоци за патување до работното место.

Во меѓувреме, трошоците продолжија да растат. Поскапо гориво значи поскапо одржување на автомобилот, повисоки цени на автобускиот превоз и повисоки трошоци за транспортот на стоки. Сепак, платата не се зголемува автоматски секогаш кога ќе порасне некој од овие расходи.

Синдикатот особено ја посочува разликата во третманот на различни видови надоместоци. Законските решенија предвидуваат можност за надоместување на користењето автомобил во лична сопственост за службени цели, при што висината на надоместокот може да биде поврзана со цената на горивото и поминатите километри.

Како илустрација, доколку се земе максималната стапка од 20 проценти од продажната цена на литар гориво, при цена од 65 денари вредноста би била 13 денари за километар. При цена од 101 денар, истата пресметка би дала 20,20 денари за километар. Разликата е 7,20 денари по километар, односно околу 55 проценти.

Од ССМ нагласуваат дека ова е илустративна пресметка според максимално предвидената стапка и не значи дека секој корисник автоматски добива надомест во тој износ. Но, според синдикатот, примерот ја покажува разликата во системот: кога горивото поскапува, одредени надоместоци чија основица е поврзана со неговата цена можат да се зголемат, додека платата на работникот не се усогласува автоматски со неговите повисоки трошоци.

Во услови на раст на цените, секој дополнителен денар што работникот го издвојува за пат до работното место значи помалку средства за останатите животни потреби. За оној кој живее во истиот град каде што работи, поскапувањето на горивото можеби е поврзано со повремено користење автомобил. За оној кој секој ден патува десетици километри, тоа е фиксна ставка која мора да ја плати секој работен ден.

Затоа, според ССМ, прашањето за трошоците за превоз не треба да се гледа само како индивидуален проблем на работникот. Станува збор за прашање поврзано со реалната вредност на платата и со условите под кои граѓаните ја остваруваат својата работа.

Работникот кој поминува часови во патување и издвојува илјадници денари месечно за да стигне на работа не треба да биде ставен во ситуација во која голем дел од неговата заработка се троши пред воопшто да започне работниот ден. Особено не кога станува збор за минимални плати и домаќинства кои и без тоа се соочуваат со зголемени трошоци за живот.

Суштината на синдикалното барање е трошокот за доаѓање на работа да не биде исклучиво проблем на работникот. Ако поскапувањето на горивото може да влијае врз цената на превозот, цените на производите и различни видови надоместоци, тогаш, сметаат од ССМ, мора да постои механизам со кој ќе се заштити и работникот од растот на трошокот што го има само затоа што мора да стигне до своето работно место.

Бидејќи на крајот, платата не се троши само на она што се случува по завршувањето на работниот ден. Дел од неа се троши и за да може работникот воопшто да стигне до работа. А кога тој трошок постојано расте, без соодветно зголемување на приходите, секое следно поскапување на горивото значи и ново намалување на реалната вредност на заработката.