Прогнозите предупредуваат на силен Ел Нињо: Дали нè чека зима каква што не сме виделе со години?

Европа влегува во период на зголемена неизвесност пред претстојната зима, во услови кога климатските прогнози најавуваат исклучително силен Ел Нињо. Според проценките на климатските институции, до крајот на годинава атмосферските услови би можеле да бидат меѓу најизразените откако се следат овие појави, односно од 1950 година наваму.

Феноменот Ел Нињо, кој настанува поради затоплување на површинските води во централниот и источниот дел на тропскиот Пацифик, има влијание врз временските услови во различни делови од светот. Неговото влијание не се ограничува само на температурата и врнежите, туку може да има последици и врз земјоделството, транспортот, побарувачката на енергија и, индиректно, врз цените на енергентите.

Светската метеоролошка организација очекува актуелниот Ел Нињо да се задржи до февруари, а неговата сила го прави овој настан особено значаен за пазарите. Токму затоа вниманието во Европа се насочува кон претстојната грејна сезона и кон тоа дали евентуалните невообичаени временски услови би можеле повторно да создадат притисок врз енергетските пазари.

Европските земји веќе ја започнуваат трката за навремено обезбедување доволни количества природен гас. Пополнетоста на складиштата останува една од клучните точки за стабилноста на пазарот, особено по искуството од изминатите години, кога енергетската криза покажа колку брзо временските услови, геополитичките случувања и нарушувањата во снабдувањето можат да влијаат врз цените.

Последните три зими во Европа во голема мера поминаа поблаго од стравувањата. Повисоките температури ја намалија потребата од греење, а со тоа и потрошувачката на гас. Во истиот период климатските услови се менуваа меѓу Ел Нињо и Ла Ниња, што дополнително придонесе за променливи временски обрасци.

Сепак, годинава ситуацијата може да биде поинаква. Посилниот Ел Нињо повторно го отвора прашањето дали Европа е доволно подготвена за можна комбинација од неповолни временски услови и зголемена побарувачка на енергија. Доколку зимата биде постудена од очекувањата, потребите за природен гас би можеле да пораснат, а тоа би создало дополнителен притисок врз пазарните цени.

За европските потрошувачи, ваквото сценарио би значело ризик од повторно зголемување на сметките за енергија. По енергетскиот шок што ја погоди Европа во претходните години, секое ново нарушување на пазарот се следи со особено внимание. Цените на природниот гас имаат директно и индиректно влијание врз цената на електричната енергија, производството и транспортот, па евентуалното ново поскапување би можело да се прелее и во други делови од економијата.

И покрај европските ризици, Македонија засега не се соочува со најави за ценовен шок кај домаќинствата. ЕСМ и во наредната година се очекува целосно да ги покрива потребите на домаќинствата на регулираниот пазар, по цена утврдена во рамките на домашниот регулаторен систем.

Тоа претставува важна разлика во однос на европските пазари, каде што движењето на цените на големо и условите на меѓународниот пазар имаат многу подиректно влијание врз крајните потрошувачи. Кај македонските домаќинства, регулираниот модел и улогата на ЕСМ обезбедуваат поголема предвидливост во снабдувањето и цените.

Сепак, тоа не значи дека земјата е целосно изолирана од случувањата на европскиот енергетски пазар. Македонија е дел од регионалниот енергетски систем, а движењата на цените на гасот, електричната енергија и другите енергенси на европските берзи можат индиректно да се одразат врз трошоците на домашната економија.

Клучно ќе биде каква зима ќе следува и дали прогнозите за силен Ел Нињо ќе се претворат во реален притисок врз енергетската побарувачка. Доколку температурите останат релативно благи, Европа би можела да ја избегне најлошата варијанта. Но, ако временските услови донесат подолги студени периоди, потребата од дополнителни количества гас може значително да порасне.

Во такво сценарио, полните складишта би биле најважната заштита од поголеми ценовни турбуленции. Колку подобро Европа ќе се подготви пред почетокот на зимата, толку помал би бил ризикот од нагли нарушувања на снабдувањето и ценовни скокови.

Засега останува неизвесно дали претстојниот Ел Нињо навистина ќе прерасне во „супер“ климатски настан со сериозни економски последици. Она што е сигурно е дека енергетските пазари влегуваат во нова грејна сезона со зголемено внимание кон временските прогнози. По искуството од енергетската криза, Европа повеќе не може да си дозволи неподготвеност.

За Македонија, најважната вест е дека домаќинствата, барем според актуелните најави, и во следната година ќе имаат обезбедено снабдување од ЕСМ по регулирана цена. Така, додека Европа внимателно го следи Ел Нињо и можниот притисок врз цените на енергенсите, домашните потрошувачи засега имаат поголема сигурност дека евентуалните потреси на европскиот пазар нема веднаш да се претворат во нов ценовен удар.