Работодавците сè почесто го следат секој чекор на вработените: дигиталниот надзор станува нова реалност

Дигиталниот надзор на работното место веќе не е нешто што се поврзува само со платформите за достава, магацините или работата од далечина. Сè поголем број компании користат софтвер кој може да следи колку време вработениот поминува во одредена апликација, колку траат неговите повици, кога се најавува и одјавува, колку брзо ги завршува задачите, па дури и каде се наоѓа.

Она што особено го менува начинот на кој компаниите ги контролираат своите работници е развојот на вештачката интелигенција и напредната анализа на податоци. Работодавците денес можат да собираат огромни количества информации за однесувањето и работните навики на своите вработени и врз основа на нив да проценуваат перформанси, да донесуваат одлуки, па дури и да предвидуваат одредени однесувања.

Според истражување на Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија, работното време на 37 проценти од вработените во Европската Унија се следи со помош на дигитални алатки. Дополнително, кај 24 проценти од работниците работниот распоред се одредува автоматски, без директна одлука од претпоставениот.

Истражувањето опфатило повеќе од 70.000 вработени од сите 27 земји-членки на ЕУ и покажува дека алгоритамското управување постепено станува дел од секојдневното работење во компаниите. Системите не се користат само за евиденција на работното време, туку и за следење на компјутерската активност, локацијата, брзината на извршување на задачите и начинот на кој работниците ја завршуваат работата.

Податоците од друго истражување на Организацијата за економска соработка и развој покажуваат уште поширока употреба на ваквата технологија. Во Франција, Германија, Италија и Шпанија, 79 проценти од компаниите користат најмалку една дигитална алатка за обука, следење или оценување на вработените.

Самите системи за следење ги користат во просек 67 проценти од компаниите во овие четири европски земји. Уделот се движи од 64 проценти во Германија до 71 процент во Франција. За споредба, во САД вакви алатки користат дури 90 проценти од компаниите опфатени со истражувањето, додека во Јапонија нивната застапеност е значително помала и изнесува 32 проценти.

Алгоритамското управување не значи нужно дека компанијата користи вештачка интелигенција. Терминот опфаќа различни софтверски системи кои целосно или делумно преземаат задачи што традиционално ги извршувале менаџерите. Тоа може да биде автоматско распоредување на смените, доделување задачи, мерење на работното време, следење на брзината на работа, анализа на повици и електронска пошта, проверка на локацијата или оценување на учинокот.

Најчесто се следат информации кои директно се поврзани со работата, како работното време, завршувањето на задачите и продуктивноста. Поретко, но со поголем ризик за приватноста, се собираат податоци од комуникацијата, информациите за локацијата, како и податоци поврзани со заморот, будноста или здравствената состојба на работниците.

За менаџерите, ваквите системи очигледно имаат свои предности. Околу 60 проценти од испитаниците во истражувањето на OECD сметаат дека дигиталните алатки го подобриле квалитетот на нивните одлуки, бидејќи им обезбедуваат повеќе информации и им овозможуваат побрзо да реагираат.

Сепак, истата технологија отвора сериозни прашања за одговорноста и приватноста. Речиси две третини од менаџерите кои користат алгоритамско управување препознаваат најмалку еден значаен проблем. Дел од нив не знаат кој треба да сноси одговорност доколку системот донесе погрешна одлука, други не можат лесно да објаснат зошто алгоритмот дал одредена препорака, а значителен дел сметаат дека физичкото и менталното здравје на вработените не се доволно заштитени.

Последиците од интензивниот надзор се забележуваат и кај самите работници. Анализата на Европската комисија покажува дека 41,1 процент од вработените кои се изложени на висок интензитет на следење, односно на најмалку седум различни форми на надзор, велат дека се постојано под стрес. Кај оние кои воопшто не се дигитално следени, овој удел е 21,9 проценти.

Со поголемиот надзор се намалува и чувството на автономија на работното место. Кај работниците кои не се изложени на алгоритамско управување, 57,7 проценти сметаат дека имаат значително влијание врз редоследот на извршување на задачите. Кај оние кои се под интензивен надзор, уделот паѓа на 46,8 проценти.

Слична разлика се забележува и кај отсуствата од работа. Зголемување на боледувањата во период од три години е регистрирано кај 18,6 проценти од организациите што користат алгоритамско управување, во споредба со 14,5 проценти кај организациите кои не го користат.

Сепак, не секоја форма на дигитален надзор има исто влијание. Според истражувањето на JRC објавено во јуни 2026 година, следењето на компјутерската активност има претежно благи или неутрални врски со квалитетот на работните услови. Поголем проблем претставува физичкото следење преку камери, GPS уреди и сензори што се носат на телото. Таквите системи се поврзани со помала автономија, поголем интензитет на работа и помала можност работниците сами да го приспособуваат работното време.

Трендот не е ограничен само на Европската Унија. Истражување на Chartered Management Institute во Велика Британија покажува дека околу една третина од работодавците ги следат интернет активностите на своите вработени, додека приближно еден од седум работодавци ги снима или подоцна ги прегледува нивните компјутерски екрани.

Електронската пошта исто така станува дел од дигиталниот надзор. Меѓу организациите за кои менаџерите знаеле дека вршат следење, 35 проценти ја контролирале деловната електронска пошта. Следењето на службените уреди го поддржале 53 проценти од менаџерите, но 42 проценти биле против таквата практика, најчесто поради стравувањата дека може да ја наруши довербата меѓу работодавецот и вработениот или да доведе до неправедно оценување.

Дел од вработените би биле подготвени и да ја напуштат компанијата поради ваквиот пристап. Според британското истражување, еден од шест работници би размислил за промена на работното место доколку работодавецот воведе дигитален надзор.

Меѓу компаниите кои користат вакви системи се наведува и PwC, која воведе систем со кој преку податоци од влезните картички и деловните Wi-Fi конекции се проверува дали вработените го исполнуваат условот за присуство во канцеларијата најмалку три дена неделно.

Дополнителен проблем е тоа што голем дел од алатките за следење веќе се составен дел од софтверот што компаниите секојдневно го користат. Програмите како Microsoft Office и Zoom имаат функции кои, зависно од поставките и начинот на користење, можат да обезбедат различни податоци за активностите на корисниците.

Токму затоа дигиталниот надзор станува едно од клучните прашања за иднината на работното место. За компаниите, ваквите технологии можат да значат подобра организација, побрзо донесување одлуки и полесно мерење на продуктивноста. За работниците, пак, границата меѓу управување и постојано следење станува сè потенка.

Прашањето повеќе не е дали технологијата може да следи што прави еден работник во текот на работниот ден. Таа можност веќе постои. Главната дилема е колку далеку треба да оди надзорот и дали поголемото количество податоци навистина значи и подобро работно место.