Џон Елкан: Наследникот кој го презеде Фиат на работ од банкрот и го претвори во глобален гигант

Кога Џон Елкан дојде во позиција да ја преземе семејната империја, пред него не стоеше само огромно богатство, туку и една од најтешките задачи во историјата на италијанската автомобилска индустрија. Фиат беше во сериозна финансиска криза, банките вршеа притисок, а семејството Ањели ризикуваше да ја изгуби контролата врз компанијата што ја изгради повеќе од еден век порано.

Елкан во тој момент имаше само 28 години. За јавноста тој беше млад и релативно непознат наследник кој требаше да влезе во сенката на легендарниот Џани Ањели, човекот познат како „Адвокат“ и една од најмоќните личности во повоена Италија.

Фиат е основан во 1899 година во Торино, а семејството Ањели со децении ја градеше својата позиција околу компанијата. Џани Ањели, пак, со текот на времето стана многу повеќе од индустријалец. Тој беше симбол на италијанскиот стил, моќ и економско влијание.

На врвот на својата кариера, Ањели контролираше империја со огромно влијание врз италијанската економија. Неговата препознатлива појава, врските со политичари и светски лидери и блискоста со најмоќните кругови го направија една од најпрепознатливите фигури во земјата.

По неговата смрт во 2003 година, кормилото на Фиат кратко го презеде неговиот брат Умберто, кој почина само една година подоцна. Тогаш семејната империја се најде во исклучително чувствителен момент, а оперативното управување го презедоа менаџери предводени од Серџо Маркионе и Лука ди Монтеземоло.

Во меѓувреме, трагедиите во семејството Ањели целосно ја променија линијата на наследување.

Првично се очекуваше Џованино Ањели, харизматичниот внук на Џани, да биде идниот лидер на империјата. Но тој почина во 1997 година, на само 33 години, по борба со ретка форма на рак.

Неколку години подоцна, во 2000 година, синот на Џани Ањели, Едоардо, трагично го загуби животот откако изврши самоубиство. Така, изборот на семејството на крајот падна врз Џон Елкан, синот на Маргерита Ањели и писателот Ален Елкан.

Иако формално целосната контрола врз Фиат ја презеде подоцна, Елкан уште во младоста почна да се подготвува за улогата што го очекуваше. На само 21 година влезе во управниот одбор на компанијата, а во 2004 година, со 28 години, стана нејзин потпретседател.

Токму тогаш Фиат се наоѓаше во една од најтешките кризи во својата историја.

Компанијата во периодот од 2001 до 2004 година претрпе загуби од повеќе од шест милијарди евра. Долговите растеа, довербата на инвеститорите беше сериозно нарушена, а кредитниот рејтинг падна на ниво кое практично ја стави компанијата во категоријата високоризични должници.

Банките почнаа да притискаат за промени, а постоеше и реална опасност семејството Ањели да ја изгуби контролата врз компанијата.

За Елкан ситуацијата беше уште потешка бидејќи требаше да ја преземе семејната империја во сенката на својот дедо, но и без поддршката што би ја имал наследник во нормални околности.

Неговата подготовка, сепак, била далеку посериозна од она што јавноста можела да го претпостави.

Наместо да го поминува времето исклучиво во корпоративните канцеларии, Елкан уште како млад работел во различни делови од индустријата. За време на студиите минувал практикантски периоди во фабрики во Велика Британија и Полска, а работел и како продавач на автомобили во Франција.

Дипломирал менаџмент-инженерство на Политехничкиот универзитет во Торино, а искуство стекнувал и во General Electric, каде што работел под раководство на познатиот менаџер Џек Велч.

Таму се запознал со поаналитички и поагресивен пристап кон управувањето, особено кога станува збор за намалување на трошоците и подобрување на ефикасноста.

Но најважната одлука на Елкан не била поврзана со производна линија или финансиски план. Таа била изборот на човекот кој ќе го извлече Фиат од кризата.

Наместо да се обиде самиот да стане новиот Џани Ањели, Елкан одлучил да му даде огромна оперативна моќ на Серџо Маркионе.

Маркионе бил сосема различен од традиционалниот стил на семејството Ањели. Бил познат по директниот пристап, огромното работно темпо и подготвеноста да ги руши старите корпоративни структури.

Елкан и Маркионе се покажале како исклучително ефикасен тандем. Додека Маркионе се фокусирал на внатрешното преструктурирање, намалување на бирократијата и рационализација на компанијата, Елкан ја презел улогата на човек кој ги држи под контрола семејните, политичките и финансиските односи.

Еден од најголемите пресврти дошол во спорот со General Motors.

Американскиот производител претходно купил 20 отсто од Фиат, со договор според кој имал обврска, под одредени услови, да го купи и остатокот од компанијата. Кога Фиат западнал во сериозни финансиски проблеми, токму оваа клаузула станала силно преговарачко оружје.

За General Motors евентуалното преземање на преостанатиот дел од Фиат било огромен ризик. Наместо да ја активира клаузулата и да го принуди GM да го купи Фиат, италијанската компанија успеала да договори финансиска компензација за нејзиното укинување.

Во 2005 година GM му плати на Фиат околу две милијарди долари за да се ослободи од обврската.

За Фиат тоа било повеќе од обична деловна трансакција. Компанијата добила драгоцено време и капитал за понатамошно преструктурирање и развој на нови модели. Меѓу производите што подоцна ќе одиграат значајна улога во закрепнувањето беше и Fiat 500.

Но вистинскиот голем пресврт следуваше со глобалната финансиска криза во 2008 година.

Автомобилската индустрија беше тешко погодена, а американскиот Chrysler се најде во исклучително тешка ситуација. Наместо да се повлечат и да чекаат кризата да помине, Елкан и Маркионе ја препознаа можноста за нова стратегија.

Фиат започна партнерство со Chrysler, кое постепено прерасна во преземање на контролата врз американскиот производител. Италијанската компанија во голема мера го искористи својот технолошки потенцијал и експертизата во производството на економични возила како аргумент во преговорите.

Особено важна беше поддршката од американската администрација, која во периодот на кризата се обидуваше да ја стабилизира автомобилската индустрија.

На крајот, Фиат успеа да изгради контролен пакет во Chrysler без класично готовинско преземање. Американскиот пазар, особено преку брендовите Jeep и Ram, подоцна стана еден од главните извори на профит за пошироката групација.

Со тоа стратегијата на Елкан и Маркионе почна да дава резултати.

Фиат повеќе не беше само италијански производител кој се бори за опстанок. Компанијата почна да гради глобална автомобилска структура, со присуство на двата брега на Атлантикот и со многу пошироко портфолио на брендови.

Елкан во 2010 година стана претседател на Fiat, а една година подоцна ја презеде и функцијата извршен директор на семејниот холдинг Exor, преку кој семејството Ањели ги контролира своите најважни инвестиции.

Неговото наследство затоа не се сведува само на тоа што ја наследил една од најбогатите италијански семејни империји. Неговата најголема заслуга е во тоа што ја променил природата на управувањето со неа.

Џон Елкан не се обиде да стане копија на својот дедо. Наместо харизмата и јавниот спектакл што го следеа Џани Ањели, тој избра тивок, аналитички и долгорочен пристап.

Токму тоа можеби беше неговата најважна предност.

Од наследник кој на 28 години се најде пред компанија на работ на банкрот, Елкан постепено се претвори во човекот кој го надгледуваше нејзиното најголемо преструктурирање и создавањето на глобална автомобилска империја.

Приказната за неговото искачување покажува дека наследувањето на големо богатство само по себе не гарантира успех. Понекогаш најголемиот предизвик не е да се зачува она што е наследено, туку да се донесе одлука што треба да се промени за империјата воопшто да преживее.