Силициумската Долина ја создаде вештачката интелигенција, а сега сè погласно предупредува на нејзините ризици

Технолошкиот свет со години го претставуваше развојот на вештачката интелигенција како една од најголемите можности за човештвото, но во последно време од неговите највлијателни луѓе сè почесто пристигнуваат и предупредувања за можните последици. Прашањето повеќе не е само колку брзо ќе напредува оваа технологија, туку и дали оние што ја создаваат можат самите да постават граници за нејзината употреба.

Еден од највпечатливите примери е Бил Гејтс, соосновачот на „Мајкрософт“, кој неодамна порача дека би го забавил развојот на вештачката интелигенција доколку можел да влијае врз темпото со кое таа напредува. Во есеј објавен кон крајот на август, а потоа и во интервју, Гејтс предупреди дека луѓето кои најдобро ја разбираат технологијата истовремено се меѓу оние кои се најзагрижени за нејзините можни последици.

Според него, проблемот е што дел од луѓето во Силициумската Долина не сакаат јавно да ги истакнуваат своите сомнежи во момент кога компаниите се натпреваруваат за огромни инвестиции и пазарна предност. Гејтс ја доведе во прашање и идејата дека развивачите на најмоќните системи треба сами да се надгледуваат, особено кога станува збор за технологија која може да влијае врз работните места, образованието, медиумите, безбедноста и секојдневното носење одлуки.

Недовербата кон големите технолошки компании, во меѓувреме, веќе не е само теоретска тема. Таа станува дел од политичките и регулаторните дебати во САД, а особено внимание привлекуваат прашањата поврзани со влијанието на дигиталните платформи врз децата.

Неодамнешниот предлог за спогодба меѓу „Мета“ и коалиција од 51 државен обвинител предвидува построги ограничувања за користењето на нејзините платформи од страна на малолетници. Меѓу мерките се ограничување на дневното користење на профилите на малолетници, блокирање на пристапот во текот на ноќта и ограничување на одредени функции за помладите корисници, како и независно следење на примената на правилата.

Особено контроверзно е прашањето зошто дел од технолошките директори поставуваат построги правила за сопствените деца отколку за производите што ги пласираат на пошироката јавност. Во Силициумската Долина одамна постои култура во која дел од родителите внимателно го ограничуваат времето што нивните деца го поминуваат пред екраните, додека истите компании вложуваат огромни средства за да го зголемат времето што корисниците го поминуваат на нивните платформи.

Оваа контрадикторност дополнително ја поткопува довербата. Ако луѓето кои ги создаваат дигиталните производи сметаат дека тие можат да бидат штетни доколку се користат без ограничување, јавноста логично поставува прашање зошто истите стандарди не би важеле и за сите останати корисници.

Во центарот на критиките е и пошироката промена во културата на Силициумската Долина. Некои поранешни и актуелни учесници во технолошкиот сектор тврдат дека тој постепено се оддалечил од идеализмот и експериментирањето што некогаш го карактеризирале и станал многу повеќе насочен кон создавање огромна пазарна вредност.

Токму затоа расте и отпорот кон изградбата на огромни центри за податоци, кои се неопходни за функционирањето на современата вештачка интелигенција. Овие објекти бараат огромни инвестиции, значителна количина електрична енергија и нова инфраструктура, па локалните заедници сè почесто прашуваат дали економската корист е доволна во однос на трошоците и даночните олеснувања што им се нудат на инвеститорите.

Проблемот е и во тоа што центрите за податоци, иако можат да донесат значајни инвестиции, не создаваат толку работни места колку што би можеле да создадат традиционалните индустрии со слична вредност на инвестицијата. Анализите во американските сојузни држави покажуваат дека еден типичен голем центар за податоци може да функционира со релативно мал број вработени во споредба со обемот на капиталот што се вложува во неговата изградба.

Од друга страна, не значи дека овие инвестиции немаат позитивно влијание. Истражувања покажуваат дека регионите околу големите центри за податоци можат да забележат раст на вработеноста во приватниот сектор, што значи дека економските придобивки се пошироки од директните работни места во самите објекти. Прашањето, сепак, е дали тие придобивки се доволни за да се оправдаат трошоците што ги преземаат локалните заедници.

Паралелно со тоа, расте и политичкиот притисок. Технолошките компании инвестираат значителни средства во политичко влијание и се обидуваат да обезбедат регулаторна средина која ќе им овозможи побрзо да се развиваат. Но историјата на американската политика покажува дека ниту еден сектор не може засекогаш да се потпира на политичките сојузници кога јавното мислење ќе се сврти против него.

Токму тука лежи еден од најголемите предизвици за компаниите што ја развиваат вештачката интелигенција. За разлика од традиционалните индустрии, тие сè уште немаат милиони директно вработени луѓе кои би можеле да претставуваат широка политичка база. Истовремено, јавноста сè повеќе се соочува со прашања за тоа како вештачката интелигенција ќе влијае врз работните места, приватноста, образованието и секојдневниот живот.

Дополнителен проблем е поделбата внатре во технолошкиот сектор. Додека едни директори предупредуваат дека развојот се одвива пребрзо и дека се потребни построги правила, други ги обвинуваат критичарите дека создаваат непотребен страв или се обидуваат преку предупредувањата да влијаат врз регулаторите и да ја ограничат конкуренцијата.

Оваа поделба особено се гледа во расправите околу компаниите кои јавно зборуваат за ризиците од вештачката интелигенција. Критичарите тврдат дека предупредувањата понекогаш можат да служат и како стратегија за влијание врз регулацијата, додека поддржувачите на поголема контрола сметаат дека токму отворената дискусија за ризиците е неопходна за економскиот интерес да не стане поважен од јавната безбедност.

Во таква атмосфера, зборовите на Бил Гејтс добиваат дополнителна тежина. Неговата позиција е особено интересна бидејќи доаѓа од човек кој лично ја искусил огромната моќ на технолошките компании, но и регулаторниот притисок што може да следи кога една компанија ќе стане премногу доминантна.

Затоа дилемата не е едноставно дали вештачката интелигенција треба да се развива или да се запре. Прашањето е како да се овозможи нејзиниот напредок, а истовремено да се воспостават правила што ќе ги заштитат корисниците, децата и локалните заедници без непотребно да се задуши технолошкиот развој.

Ако Силициумската Долина сака повторно да ја изгради довербата на јавноста, најверојатно ќе мора да прифати дека саморегулацијата има свои граници. Појасни правила, независен надзор, поголема транспарентност и конкретни придобивки за заедниците што ги носат инфраструктурните инвестиции би можеле да бидат дел од решението.

Во спротивно, отпорот што денес се гледа околу центрите за податоци може да се прошири и на други делови од технолошкиот свет. А тоа би значело дека најголемиот предизвик за Силициумската Долина можеби нема да биде создавањето уште помоќна вештачка интелигенција, туку убедувањето на јавноста дека луѓето што ја создаваат навистина знаат како одговорно да управуваат со нејзината моќ.