Хинтон со мрачно предупредување: Вештачката интелегенција нема само да им помага на работниците, туку може и да ги замени

Вештачката интелигенција веќе не е само дигитален помошник кој им овозможува на вработените побрзо да завршат одредена задача. Таа сè почесто може самостојно да изврши цел дел од работата, а токму тоа отвора едно од најсериозните економски прашања на денешницата: што ќе се случи со милиони работни места ако машините продолжат да стануваат способни да преземаат сè поголем број човечки задачи?

Еден од најпознатите научници во областа на вештачката интелигенција, Џефри Хинтон, предупредува дека последиците би можеле да бидат многу посериозни од вообичаеното преструктурирање на пазарот на трудот. Хинтон, кој често се опишува како „кум на вештачката интелигенција“ поради неговиот огромен придонес во развојот на технологијата, смета дека напредокот на АИ може да доведе до период на масовна невработеност.

Неговото предупредување доаѓа во момент кога најголемите технолошки компании во светот вложуваат стотици милијарди долари во развој и примена на вештачката интелигенција. Мотивот не е само создавање подобри дигитални алатки. За компаниите, една од најголемите потенцијални придобивки е зголемувањето на продуктивноста, што во одредени случаи може да значи дека ист обем на работа ќе може да се заврши со помал број луѓе.

Хинтон за оваа тема зборуваше и во разговор со американскиот сенатор Берни Сандерс на Универзитетот Џорџтаун. Според него, актуелната технолошка промена може суштински да се разликува од претходните бранови на автоматизација.

Во текот на Индустриската револуција, машините постепено преземаа голем дел од физичката работа, но работниците со текот на времето се префрлаа во други сектори и занимања. Денес, пак, вештачката интелигенција навлегува токму во областа што долго време се сметаше за релативно заштитена – интелектуалната работа.

Ако АИ продолжи да напредува до точка во која ќе може да извршува голем број когнитивни задачи на исто или повисоко ниво од човекот, прашањето повеќе нема да биде само кои професии ќе исчезнат. Многу посложено ќе биде прашањето дали ќе се создадат доволно нови работни места за луѓето чии позиции ќе бидат заменети.

Хинтон не тврди дека сите работни места ќе исчезнат преку ноќ. Неговата загриженост е поврзана и со брзината на промената. Ако технологијата напредува побрзо отколку што работниците можат да се преквалификуваат, а компаниите и институциите да создадат нови можности за вработување, последиците врз пазарот на трудот би можеле да бидат сериозни.

Поддршка на клиенти, обработка на документи, анализа на податоци и дел од административните задачи веќе се меѓу областите каде што автоматизацијата напредува со голема брзина. Но, списокот не завршува тука. Вештачката интелигенција денес може да пишува текстови, да подготвува извештаи, да анализира договори, да програмира, да пребарува огромни количини информации и да комуницира со корисници.

Токму тука лежи една од најголемите разлики во однос на претходните технолошки револуции. Роботизацијата со децении најмногу ги погодуваше работните места поврзани со физичка и повторлива работа. Генеративната АИ, напротив, директно влегува во канцелариите и во професиите кои се темелат на пишување, анализа, комуникација и обработка на информации.

Тоа значи дека изложени на промени не се само фабричките работници. Адвокати, аналитичари, маркетинг специјалисти, административни работници, програмери, финансиски службеници и други професионалци сè почесто работат со системи кои можат да преземат дел од нивните задачи.

Меѓународниот монетарен фонд предупредува дека влијанието може да биде глобално. Според анализите на ММФ, околу 40 проценти од работните места во светот се изложени на влијанието на вештачката интелигенција. Во развиените економии, изложеноста е уште поголема и достигнува околу 60 проценти.

Сепак, зборот „изложеност“ е клучен. Тој не значи дека 40 или 60 проценти од работните места автоматски ќе исчезнат. Во голем број случаи, АИ може да им помогне на луѓето да работат побрзо и подобро, наместо целосно да ги замени.

ММФ укажува дека во приближно половина од изложените работни места во развиените економии вештачката интелигенција би можела да ја зголеми продуктивноста на вработените. Во другите случаи, технологијата би можела да преземе значителен дел од задачите што денес ги извршуваат луѓето. Токму таму се појавува ризикот од намалување на бројот на потребни работници.

Разликата меѓу овие две сценарија е огромна. Во првото, работникот добива нова алатка и станува попродуктивен. Во второто, алатката постепено станува доволно способна за компанијата да заклучи дека за одредена количина работа веќе не е потребен ист број вработени.

И токму такви сигнали веќе се појавуваат во деловниот свет.

Во 2026 година, голем број компании ги поврзаа реорганизациите и намалувањето на бројот на вработени со промените во начинот на работа и зголемената употреба на вештачката интелигенција. Меѓу нив беше и Cloudflare, која во мај најави намалување на работната сила за околу една петтина, во период кога компанијата истовремено го менуваше начинот на работа под влијание на новите АИ технологии.

Тоа не значи дека секое отпуштање во компанијата било директна последица од замена на човек со алгоритам. Одлуките за намалување на бројот на вработени обично се резултат на повеќе фактори, од деловната стратегија и трошоците до состојбата на пазарот. Сепак, ваквите случаи покажуваат дека вештачката интелигенција веќе станува дел од пресметката за тоа колку луѓе ѝ се потребни на една компанија за да ја заврши работата.

Особено ранлива група би можеле да бидат младите луѓе кои штотуку влегуваат на пазарот на трудот.

Вообичаениот пат на започнување кариера подразбира младите работници најпрво да добијат задачи што се релативно едноставни и повторливи, а потоа постепено да стекнуваат искуство и да преземаат посложени одговорности. Но, токму наједноставните задачи се меѓу оние кои вештачката интелигенција најлесно може да ги автоматизира.

Тоа создава потенцијално сериозен проблем. Ако компаниите почнат да бараат помалку луѓе за почетни позиции, младите ќе имаат помалку можности да го стекнат искуството што подоцна би им овозможило да напредуваат во кариерата.

На тој начин, АИ не би влијаела само врз бројот на работни места, туку и врз начинот на кој луѓето ја започнуваат професионалната кариера.

Оваа загриженост се појавува и во анализите на Меѓународната организација на трудот, која укажува дека генеративната вештачка интелигенција во многу случаи поверојатно е да ги трансформира работните места отколку целосно да ги елиминира. Но, тоа не значи дека промената ќе биде безболна. Ако значителен дел од задачите во одредена професија се автоматизираат, компаниите можат да почнат да бараат поинакви профили на работници.

Тоа значи дека идниот работник можеби нема да мора да биде експерт за машинско учење или да знае да создаде сопствен систем за вештачка интелигенција. Наместо тоа, ќе треба да знае како да работи со АИ, како да ги проверува нејзините резултати, како да носи одлуки и како да преземе задачи што машините сè уште не можат сигурно да ги извршуваат.

Во таков свет, вредноста на човечката работа постепено би можела да се преместува од извршување кон проценка, од повторување кон креативност и од обработка на информации кон носење одлуки.

Сепак, останува големото прашање: дали пазарот на трудот ќе успее доволно брзо да се приспособи?

Историјата покажува дека технологијата не ги уништува само работните места, туку создава и нови. Проблемот е што никој не може со сигурност да каже дали овојпат новите занимања ќе се појавуваат со истата брзина со која старите ќе исчезнуваат.

Токму затоа предупредувањето на Хинтон не треба да се сфати како тврдење дека утре милиони луѓе ќе останат без работа. Поважно е неговото прашање за тоа што ќе се случи ако развојот на технологијата продолжи со огромна брзина, а образованието, пазарот на трудот и економските политики не успеат да го следат тој ритам.

Вештачката интелигенција веќе го менува значењето на продуктивноста. Она што порано барало десет луѓе денес можеби може да го заврши петчлен тим со помош на АИ. Во иднина, можеби ќе бидат потребни само двајца. За компанијата тоа може да значи пониски трошоци и поголема ефикасност. За оние чии позиции исчезнуваат, тоа значи нешто сосема друго.

Затоа вистинската дилема не е дали вештачката интелигенција ќе ги промени работните места. Таа промена веќе започна. Прашањето е колку брзо ќе се случи, кои професии први ќе бидат погодени и дали општеството ќе успее навреме да создаде нови можности за луѓето чии задачи ќе ги преземат машините.

Доколку Хинтон е во право, најголемиот предизвик нема да биде самата технологија, туку брзината со која ќе мора да ѝ се приспособиме. Во спротивно, иднината на работата можеби нема да биде приказна за машини кои им помагаат на луѓето да работат подобро, туку за економија во која сè помалку луѓе се потребни за да се произведе сè повеќе.