Големи куќи, спуштени ролетни и сè помалку жители: Демографијата ја менува иднината на пазарот на недвижнини

Огромни куќи со спуштени ролетни, дворови во кои никој не влегува со месеци и станови што стојат празни поголем дел од годината сè почесто се дел од македонската реалност. Особено во помалите градови и руралните средини, не е тешко да се забележат цели улици во кои некогаш имало семејства, а денес само повремено се појавува сопственикот кој живее и работи во странство.

На прв поглед, ова изгледа како проблем што нема директна врска со пазарот на недвижности. Но, токму демографските промени постепено почнуваат да ја менуваат понудата, побарувачката и вредноста на имотите во различни делови од земјата. Иселувањето, намалувањето на бројот на новородени и стареењето на населението создаваат пазар кој во иднина може значително да се разликува од денешниот.

Со децении Македонија се соочува со иселување на населението, особено на младите и работоспособните луѓе. Голем дел од оние што заминуваат не го продаваат својот имот. Напротив, куќите и становите најчесто остануваат во семејството, како имот што можеби некогаш ќе биде користен, продаден или наследен. Така се создава парадоксална ситуација во која постои недвижност, но нема човек што живее во неа.

Во многу случаи станува збор за куќи што се користат само во текот на летото или за време на празниците. Некои сопственици доаѓаат еднаш или двапати годишно, додека други со години не го посетуваат родното место. Со текот на времето, дел од овие објекти стареат, бараат сериозни вложувања и стануваат сè потешки за одржување.

Овој тренд има особено значење затоа што имотот често се пренесува на следната генерација. Децата на иселениците, кои во голем број случаи се родени и израснати во странство, наследуваат куќи, станови или земјиште во Македонија. Но, нивната врска со местото каде што потекнува семејството не мора да биде иста како онаа на нивните родители.

За млад човек кој цел живот го поминал во друга држава, наследената куќа во Македонија може да биде семеен спомен, но не и причина за купување нов стан или изградба на нова куќа. На тој начин се намалува потенцијалната побарувачка за нови недвижности во средините од кои населението постепено се иселува.

Дополнителен фактор е намалувањето на бројот на нови семејства. Кога има помалку млади луѓе, има и помалку луѓе кои во одреден момент од животот бараат свој прв стан, поголем дом за семејството или парцела за изградба. Тоа можеби не се забележува веднаш, бидејќи пазарот на недвижности реагира побавно од демографијата, но со текот на годините последиците стануваат сè поочигледни.

Стареењето на населението носи уште една промена. Како што расте уделот на постарите лица, расте и бројот на имоти кои еден ден ќе преминат во наследство. Во дел од случаите тие ќе останат во семејството, но во други може да завршат на продажба, особено ако наследниците живеат во друг град или во странство.

Тоа може дополнително да ја зголеми понудата на стари куќи и станови, особено во средините каде што нема доволно нови жители. А кога понудата расте, а бројот на потенцијални купувачи се намалува, логично е да се очекува притисок врз цените.

Сепак, тоа не значи дека целата земја ќе биде погодена на ист начин. Пазарот на недвижности во Македонија е силно локализиран. Она што се случува во Скопје не мора да се повтори во Битола, Охрид, Штип, Куманово или во некоја помала општина. Таму каде што има работни места, инвестиции, инфраструктура, универзитети и прилив на население, побарувачката може да остане висока и покрај негативните демографски трендови на национално ниво.

Токму затоа може да се создаде сè поголема разлика меѓу регионите. Во некои градови и населени места недвижностите би можеле да останат скапи и барани, додека во други ќе има сè повеќе празни куќи и станови што тешко се продаваат. Самата физичка состојба на имотот нема да биде доволна за да ја одреди неговата вредност. Сè поважно ќе биде прашањето каде се наоѓа и дали околу него постои активна заедница.

Исто така, не треба да се занемари влијанието на дијаспората. Иселениците и понатаму можат да бидат значаен фактор на пазарот, особено во одредени региони. Дел од нив инвестираат во станови, куќи и земјиште, а други испраќаат средства за изградба или реновирање на семејните домови. Но, ако новите генерации на иселеници имаат сè послаба потреба да се враќаат или трајно да живеат во Македонија, нивната улога може постепено да се промени.

Во иднина затоа не е исклучено да гледаме ситуација во која Македонија има голем број недвижности, но релативно мал број луѓе што сакаат да ги користат. Тоа би било сериозен пресврт за пазарот, бидејќи недвижноста својата вистинска вредност не ја добива само од квадратурата, туку и од побарувачката за живот и работа во местото каде што се наоѓа.

Демографијата, сепак, не делува преку ноќ. Една празна куќа денес не значи дека утре ќе биде безвредна, ниту пак намалувањето на бројот на жители во една општина автоматски значи пад на цените. Но, ако трендовите продолжат со децении, нивното влијание станува тешко да се игнорира.

Пазарот на недвижности во Македонија затоа постепено се соочува со прашање кое досега не беше доволно присутно во јавноста: што ќе се случи со сите тие имоти ако бројот на луѓе што можат и сакаат да живеат во нив продолжи да се намалува?

Одговорот веројатно нема да биде ист за сите делови од земјата. Некои локации ќе продолжат да привлекуваат купувачи и инвеститори, додека други би можеле да се соочат со сè поголем број празни и наследени недвижности. Токму затоа демографијата можеби нема веднаш да го урне пазарот на недвижности, но тивко и постепено може целосно да ја промени неговата логика.

Она што денес изгледа како обична празна куќа покрај патот можеби е само највидливиот знак на многу поголема промена. Македонија не добива само помалку жители. Таа добива и поинаква структура на населението, поинакви потреби и поинаква побарувачка. А пазарот на недвижности, порано или подоцна, мора да го следи тоа.