Средна Европа се суши: Дали не очекува недостиг на храна и нов бран поскапувања?

Средна Европа ова лето се соочува со сè посериозен проблем со сушата, а последиците веќе се чувствуваат на земјоделските површини. Полска, Чешка и Словачка, земји во кои се произведуваат значителни количества пченица, пченка и други житни култури, се погодени од долготраен недостиг на врнежи и високи температури. За земјоделците, ова значи потешки услови за производство, а за потрошувачите отвора прашање што ќе се случува со цените и понудата на храна во наредните месеци.

Сушата не се појавува само како краткотраен период без дожд. Во повеќе делови од регионот таа се надоврзува на топлотни бранови, при што високите температури ја сушат почвата и дополнително ја зголемуваат потребата на растенијата за вода. Колку подолго траат ваквите услови, толку потешко им е на земјоделците да го одржат нормалниот развој на посевите. Особено чувствителни се житните култури, кај кои недостигот на вода во клучните фази од растењето може директно да се одрази врз приносот.

Полска е особено важна во оваа приказна бидејќи располага со огромни земјоделски површини и е еден од значајните производители на земјоделски производи во Европската Унија. Слични проблеми се забележуваат и во Чешка и Словачка, каде што земјоделството исто така зависи од стабилни врнежи и доволно влага во почвата. Кога сушата истовремено погодува повеќе земји што произведуваат жито, последиците можат да се пренесат и надвор од нивните граници.

За земјоделците, проблемот е двоен. Од една страна, високите температури и недостатокот на вода можат да го намалат приносот, а од друга страна, растат трошоците за производство. Наводнувањето, доколку воопшто е возможно, бара дополнителни ресурси, додека земјоделците се соочуваат и со поголем ризик дека вложените средства нема да бидат вратени доколку родот биде значително послаб.

Австрија веќе дава предупредувачки пример за тоа колку брзо ваквата ситуација може да прерасне во сериозен економски проблем. Тамошните проценки укажуваат дека сушата и екстремните температури веќе предизвикуваат огромни загуби во земјоделството, при што се забележани значителни падови на приносите кај повеќе култури. Тоа покажува дека проблемот не е ограничен на една земја, туку дека цела Централна Европа станува сè поизложена на климатски екстреми.

Особено загрижува тоа што ваквите услови можат да имаат последици и по завршувањето на летната сезона. Ако приносите бидат помали од очекуваните, на пазарот може да има помалку жито, што создава дополнителен притисок врз цените. Тоа не значи дека Европа ќе остане без храна, но значи дека основните производи би можеле да поскапат, особено ако сушата истовремено ги погоди и други важни земјоделски региони.

Пазарот на храна е поврзан многу повеќе отколку што изгледа. Помалото производство на жито не влијае само врз цената на брашното или лебот. Житото се користи и за добиточна храна, па послабата жетва може да ги зголеми трошоците и во сточарството. Тоа понатаму може да се одрази врз цените на месото, млекото, јајцата и другите производи.

Во такви услови, стравувањата од „гладна зима“ треба да се разберат како предупредување за можен економски притисок, а не како буквална најава дека Европа ќе остане без храна. Европскиот пазар има големи резерви, можности за увоз и развиена инфраструктура за снабдување. Но, кога екстремните временски услови се повторуваат во повеќе земји истовремено, ризикот од нарушување на понудата и повисоки цени станува реален.

Научниците веќе подолго време предупредуваат дека повисоките температури ја менуваат рамнотежата на водата во природата. Потоплиот воздух може да задржи повеќе водена пареа, но во исто време високите температури го забрзуваат испарувањето од почвата и растенијата. Резултатот е поголем притисок врз земјоделските површини, особено во периоди кога врнежите се недоволни.

Проблемот дополнително се продлабочува со губењето на земјоделското земјиште поради урбанизација и изградба. Кога плодната почва се претвора во бетон, се намалува просторот што може да задржува вода и да се користи за производство на храна. Токму затоа сушата и прекумерната изградба не се два одделни проблеми, туку фактори што можат меѓусебно да се засилат.

За Полска, Чешка и Словачка ова е сериозен сигнал дека земјоделството мора да се приспособува на новите услови. Потребни се поефикасно управување со водата, подобра заштита на почвата, сорти на култури што се поотпорни на суша и инвестиции во системи за наводнување таму каде што се можни. Во спротивно, секоја следна екстремна суша може да носи сè поголеми загуби.

Најголемата опасност е што сушите повеќе не изгледаат како изолиран настан што се случува еднаш во многу години. Во различни делови на Европа сè почесто се забележуваат периоди со екстремни температури и долготраен недостиг на врнежи. За земјоделците тоа значи дека мораат да планираат во услови на поголема неизвесност, додека државите мораат да размислуваат како да ја заштитат домашната продукција на храна.

Она што денес се случува на полињата во Средна Европа затоа не е само проблем на земјоделците. Ако сушата продолжи и приносите бидат сериозно намалени, последиците можат да се почувствуваат низ целиот синџир на производство и снабдување. Од нивите во Полска, Чешка и Словачка, преку мелниците и прехранбената индустрија, па сè до продавниците и трпезите, климатскиот удар може постепено да стигне до секој потрошувач.

И токму затоа ова лето носи едно сериозно прашање за цела Европа: што ќе се случи ако сушите и топлотните бранови што некогаш беа исклучок станат новото нормално?