Ф’стаците стануваат поскапи: војната и зголемената побарувачка го притискаат пазарот

Војната во Иран предизвикува нови потреси на глобалните пазари, овојпат не само кај енергенсите и ѓубривата, туку и кај прехранбените производи. Цената на ф’стаците, еден од најпознатите извозни производи на земјата, достигна највисоко ниво во последните осум години, како резултат на нарушените синџири на снабдување и зголемената светска побарувачка.

Иран е втор најголем производител на ф’стаци во светот и има значајна улога во глобалната трговија, со околу една третина од извозот. Овој плод има широка примена – од директна консумација до користење во сладоледи, чоколади и различни пијалаци. Но, пазарот веќе извесно време се соочува со ограничена понуда, која дополнително се влоши со избувнувањето на конфликтот.

Според аналитичари од пазарот на јаткасти плодови, трговијата со ирански ф’стаци и пред војната била оптоварена со санкции и геополитички тензии. Состојбата се влошила поради послаб од очекуваниот род во 2025 година, како и поради прекините во комуникациите на почетокот на годината, кои го отежнале координирањето на извозот.

Со ескалацијата на воените случувања кон крајот на февруари, проблемите дополнително се продлабочија. Намалената достапност на ф’стаци и тешкотиите во транспортот создаваат притисок врз глобалниот пазар, особено имајќи предвид дека Блискиот Исток е клучен регион и за производство и за трговија.

Во меѓувреме, побарувачката за ф’стаци бележи значителен раст. Популарноста на производи како чоколадите со ф’стаци, кои станаа вирални на социјалните мрежи, како и проширувањето на понудата од големи прехранбени брендови, дополнително ја зголемија потрошувачката во Европа, Азија и на Блискиот Исток. Во изминатите две години, цените пораснале за околу 30 проценти.

Според најновите податоци, цената достигнала 4,57 долари по фунта во март, што е највисоко ниво од 2018 година. Во услови кога Иран учествува со околу една петтина од светското производство, секое нарушување во неговиот извоз има директно влијание врз глобалната понуда.

Дополнителен проблем претставуваат и транспортните ограничувања. Дел од бродските линии ги откажале новите пратки кон Блискиот Исток, а нарушени се и испораките кон големи увозници како Индија. Иако засега нема потврди за директни штети врз насадите, логистичките пречки веќе создаваат сериозни последици.

Експертите предупредуваат дека доколку конфликтот продолжи, пазарот би можел да се соочи со уште поголем недостиг. Тоа би ги принудило производителите на храна да ги зголемат цените, да ги менуваат рецептите или да бараат алтернативи.

Сепак, замената на ф’стаците не е секогаш едноставна, особено кога тие се главна состојка во производите. Поради тоа, можно е дел од производите, особено сладоледите во претстојната летна сезона, да имаат послаб вкус на ф’стаци или целосно да го изостават овој додаток.