Затворениот Ормускиот Теснец ја турна нафтата кон 84 долари за барел

Цените на нафтата го продолжија растот откако нови напади ја влошија безбедносната состојба на Блискиот Исток, а пазарите внимателно ја анализираа најавата од САД за можноста да обезбедат осигурување и воена придружба за танкерите што минуваат низ Ормускиот Теснец. Сообраќајот низ оваа клучна поморска артерија речиси е запрен, што дополнително ја зголеми нервозата кај трговците и енергетските компании.

Северноморската нафта Брент се искачи кон 84 долари за барел, по раст од околу 12 проценти во изминатите два дена, што претставува најсилен скок од 2020 година наваму. Американската WTI се движеше околу 77 долари за барел. Американскиот претседател Доналд Трамп соопшти дека Меѓународната финансиска корпорација за развој на САД ќе понуди гаранции за осигурување на бродовите со цел да се обезбеди непречен проток на енергија и трговија, а по потреба и воена придружба.

Овој потег следува по сигналите дека прекинот на сообраќајот низ Ормус веќе создава сериозни последици за производителите во регионот. Ирак, вториот најголем производител во рамки на ОПЕК, започнал со запирање на производството во нафтеното поле Румејла, како и на проектот Западна Курна 2. Доколку прекините целосно се реализираат, ќе биде погоден поголем дел од вкупното производство на земјата. Во Саудиска Арабија, според податоци од компании што вршат сателитска анализа, складиштата за нафта брзо се полнат, што укажува на отежнат извоз.

Воените дејствија меѓу САД и Израел од една страна и Иран од друга страна продолжуваат веќе неколку дена, со размена на воздушни напади и ракетен оган. Конфликтот доведе до прекин на трговски текови, затворање на значајни рафинерии и постројки за извоз на гас, како и до намалување на производството кај дел од регионалните производители. Наглиот раст на цените на суровата нафта, гасот и нафтените деривати повторно ги отвори стравувањата од можна глобална енергетска криза.

Аналитичарите предупредуваат дека најавените воени придружби не мора да значат брзо смирување на ситуацијата. Според нив, танкерите со придружба би можеле да станат лесна цел доколку безбедносните ризици останат високи, па затоа Вашингтон веројатно ќе процени дали капацитетот на Иран за напади е значително ослабен пред да се впушти во поширока операција.

Во меѓувреме, дел од големите финансиски институции ги ревидираа своите прогнози. Голдман Сакс ја зголеми просечната прогноза за Брент за вториот квартал за 10 долари, на 76 долари за барел, очекувајќи дека намалениот проток низ теснецот ќе доведе до значително празнење на залихите во земјите од ОЕЦД и пад на производството на Блискиот Исток.

Пазарните индикатори веќе сигнализираат сериозна краткорочна затегнатост. Разликата меѓу најблиските фјучерс договори за Брент се прошири на 3,40 долари по барел, што укажува на силна побарувачка за испорака во блиска иднина. Пред само еден месец таа разлика изнесуваше помалку од еден долар.

Ормускиот Теснец претставува клучна врска меѓу Персискиот Залив и Индискиот Океан и преку него поминува околу една петтина од светската трговија со нафта и гас. Откако започна конфликтот, бројни танкери ја избегнуваат оваа рута поради зголемениот ризик, вклучително и заканите од Техеран. Иранската Револуционерна гарда предупреди дека теснецот е во услови на воена состојба и дека бродовите може да бидат изложени на опасност од ракети или беспилотни летала, тврдејќи дека веќе биле погодени повеќе од десет танкери.

Експертите сметаат дека пазарот нема да се стабилизира сè додека не се појават јасни сигнали дека поморскиот сообраќај се враќа кон нормала. Продолжена блокада би имала сериозни последици особено за азиските економии кои се силно зависни од енергенсите од Блискиот Исток. Иако дел од нив, како Кина, располагаат со значајни стратешки резерви, подолготраен конфликт би можел брзо да ги намали тие залихи. Алтернативните испораки од други региони најверојатно би биле поскапи, особено поради растечките трошоци за транспорт.

Меѓународната агенција за енергија одржа вонреден состанок и потсети дека земјите членки располагаат со повеќе од една милијарда барели во стратешки резерви, кои можат да се активираат во случај на сериозен недостиг.

Дополнително, најновите податоци од САД покажаа раст на залихите на сурова нафта за 5,7 милиони барели минатата недела, по уште поголем скок неделата претходно. Официјалните бројки се очекуваат подоцна во текот на денот, но глобалните случувања засега остануваат главниот двигател на цените.

Ситуацијата на енергетските пазари останува исклучително чувствителна, а секоја нова ескалација или дипломатски сигнал може брзо да го смени правецот на движење на цените. Во услови на висока неизвесност, инвеститорите и владите внимателно ги следат настаните во регионот кој претставува срцето на светската нафтена индустрија.