Работат, а едвај преживуваат: Околу 180.000 работници во Македонија земаат плата под прагот на сиромаштија

Работното место и редовната плата повеќе не се доволна гаранција за пристоен живот во Македонија. Илјадници граѓани секојдневно одат на работа, ги исполнуваат своите професионални обврски и остваруваат приходи, но заработените пари не им се доволни за покривање на основните животни потреби. Најновите податоци што ги објави Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ) отвораат сериозно прашање за положбата на работниците и реалната вредност на нивните плати.

Според пресметките на синдикатот, околу 180.000 работници во земјата примаат плата пониска од 31.200 денари, износ што ССМ го наведува како праг на сиромаштија. Тоа претставува приближно 33 проценти од вкупно 540.000 работници опфатени со синдикалната пресметка. Практично, речиси секој трет работник од оваа група заработува помалку од износот што синдикатот го посочува како граница за покривање на основните потреби.

Овие бројки ја отвораат темата за сиромаштијата меѓу вработените, појава што покажува дека економската сигурност не зависи само од тоа дали некој има работа, туку и од висината на приходите што ги остварува. За многу семејства, платата се троши на храна, комунални сметки, превоз и други неопходни издатоци, оставајќи малку или воопшто простор за заштеда и непредвидени трошоци.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу работниците што примаат плата под наведениот износ и официјалното мерење на сиромаштијата. Сиромаштијата вообичаено се утврдува според вкупните приходи и составот на домаќинството, а не исклучиво според индивидуалната плата. Затоа податокот на ССМ укажува на голем број нископлатени работници, но сам по себе не докажува дека сите тие живеат во домаќинства што статистички се класифицирани како сиромашни.

Од ССМ сметаат дека ваквата состојба е директно поврзана со политиките за утврдување на минималната плата и недоволната подготвеност за нејзино зголемување. Според синдикалната организација, повисоката минимална заработувачка би придонела за подобрување на положбата на најниско платените работници, но би создала и притисок за усогласување на останатите плати.

Синдикатот нагласува дека расправата за минималната плата не треба да се сведува само на преговори за одреден паричен износ. Во суштина, станува збор за прашањето дали човек што работи со полно работно време треба да има приходи што му овозможуваат да ги задоволи основните животни потреби без постојана финансиска неизвесност.

Дополнителен притисок врз работничките буџети создава растот на животните трошоци. Според најновата пресметка на ССМ, вредноста на синдикалната минимална потрошувачка кошничка во октомври 2026 година достигнала 70.358 денари, надминувајќи ја границата од 70.000 денари.

Овој износ покажува колку средства, според методологијата на синдикатот, се потребни за покривање на предвидените месечни потреби на едно домаќинство. Во споредба со истиот период минатата година, кошничката е поскапа за 4.355 денари, додека во однос на пред две години нејзината вредност е зголемена за 8.126 денари.

Ваквите промени имаат особено големо влијание врз семејствата со ниски примања, бидејќи најголемиот дел од нивните приходи се насочува кон основната потрошувачка. Кога поскапуваат храната, домувањето и секојдневните услуги, можноста за намалување на трошоците станува сè поограничена.

Разликата меѓу платите и синдикалната кошничка најдобро ја покажува тежината на проблемот. Доколку двајца членови на едно домаќинство заработуваат по 31.200 денари месечно, нивните вкупни приходи би изнесувале 62.400 денари. Тоа е за 7.958 денари помалку од вредноста на октомвриската синдикална кошничка.

Се разбира, финансиската состојба се разликува од семејство до семејство, во зависност од бројот на членови, дополнителните приходи, трошоците за домување и евентуалните кредитни обврски. Но примерот покажува дека дури и две редовни плати можат да бидат недоволни за покривање на трошоците опфатени со синдикалната пресметка.

Посебно загрижувачка е положбата на домаќинствата во кои работи само еден член, како и на семејствата што отплаќаат станбени или потрошувачки кредити. Кај нив, секое дополнително поскапување може да значи одложување други потреби, намалување на потрошувачката или создавање нови долгови.

Проблемот не се однесува само на моменталниот животен стандард. Ниските плати ја ограничуваат и можноста на работниците да создадат финансиска резерва, да инвестираат во образование или да обезбедат подобри услови за своите деца. На подолг рок, ваквата состојба може да ги продлабочи економските разлики меѓу домаќинствата.

ССМ ја критикува и динамиката на институционалните разговори за платите. Според синдикатот, на последната седница на Економско-социјалниот совет не било отворено прашањето за интервентно зголемување на работничките примања, и покрај растот на синдикалната потрошувачка кошничка.

Синдикалната организација смета дека позитивните економски показатели немаат доволно значење за работниците доколку не се почувствуваат и во нивниот домашен буџет. Намалувањето на инфлацијата, економскиот раст и зголемувањето на вработеноста можат да бидат важни сигнали за економијата, но не значат автоматски и подобрување на куповната моќ на секој граѓанин.

Особено е важно да се разликува намалувањето на инфлацијата од намалувањето на цените. Кога инфлацијата забавува, тоа најчесто значи дека производите и услугите продолжуваат да поскапуваат, но со помала брзина. За семејствата што веќе се соочуваат со високи трошоци, ваквата промена не носи нужно непосредно финансиско олеснување.

Од друга страна, прашањето за зголемување на минималната плата бара да се разгледаат и можностите на работодавачите, продуктивноста и состојбата во различните економски сектори. Повисоките примања можат да ја подобрат куповната моќ на работниците, но нивното спроведување треба да биде придружено со одржливи економски решенија, особено за малите компании со ограничени финансиски капацитети.

Сепак, основниот проблем на кој укажуваат синдикалните податоци останува сериозен. Голем број вработени во Македонија остваруваат приходи што тешко можат да го следат растот на трошоците, а разликата меѓу заработувачката и потребите на домаќинствата создава постојан притисок врз животниот стандард.

Во вакви околности, расправата за платите станува многу поширока од прашањето за минималниот законски износ. Таа ги опфаќа распределбата на економскиот раст, вреднувањето на трудот и можноста работниците да обезбедат финансиска стабилност без постојано задолжување или откажување од основни потреби.

Податоците на ССМ претставуваат предупредување дека вработеноста сама по себе не е доволна мерка за економската благосостојба на населението. Државата може да бележи раст на бројот на вработени, но доколку голем дел од нив примаат ниски плати, проблемот со животниот стандард останува нерешен.

На крајот, суштинското прашање не е само колку луѓе во Македонија имаат работа, туку и каков живот можат да си дозволат со парите што ги заработуваат. Бидејќи за илјадници работници, редовното одење на работа сè уште не значи и сигурност дека на крајот од месецот ќе имаат доволно средства за пристоен живот.