Додека светот станува сè подигитален, илјадници македонски семејства сè уште немаат интернет

Интернетот одамна престана да биде само средство за комуникација и забава и стана неопходен дел од секојдневниот живот. Од плаќање сметки и купување производи до образование, работа и користење јавни услуги, сè поголем број активности денес се одвиваат преку дигитални платформи. Сепак, и покрај високата употреба на интернет во Македонија, значителен дел од домаќинствата сè уште немаат пристап до глобалната мрежа од својот дом.

Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека во првото тримесечје од 2026 година интернет-пристап имале 91,2 проценти од домаќинствата во земјата. Тоа значи дека преостанатите 8,8 проценти, односно речиси секое единаесетто домаќинство, немале интернет-пристап од дома. Оваа бројка покажува дека дигиталната поврзаност е широко распространета, но сè уште не е подеднакво достапна за сите граѓани.

Истовремено, интернет користеле 93,7 проценти од населението на возраст од 15 до 74 години, што потврдува дека дигиталните технологии се длабоко навлезени во секојдневието. Разликата меѓу процентот на интернет-корисници и процентот на поврзани домаќинства покажува дека користењето интернет не мора секогаш да биде поврзано со домашен приклучок, бидејќи граѓаните можат да пристапуваат до мрежата и преку мобилни уреди или од други локации.

Податоците дополнително покажуваат дека 81,2 проценти од населението во анализираната возрасна група користеле интернет неколкупати во текот на денот. Ова укажува дека за голем дел од граѓаните интернетот не е повремена активност, туку постојана потреба што ги придружува во работата, комуникацијата и организирањето на секојдневните обврски.

Особено впечатлив е начинот на кој граѓаните ја користат дигиталната комуникација. Според статистичките податоци, 93,5 проценти од опфатените корисници користеле интернет за телефонски и видеоповици преку различни апликации, меѓу кои Messenger, WhatsApp, Viber, FaceTime и други комуникациски услуги.

Размената на текстуални пораки исто така има исклучително висока застапеност, со учество од 88,4 проценти. Ваквите резултати покажуваат дека интернетот во Македонија најсилно е поврзан со непосредната комуникација, додека дигиталните платформи постепено ги заменуваат традиционалните начини на одржување контакт.

Но широката употреба на интернет не значи автоматски и високо ниво на дигитална писменост. Токму во оваа област се забележува една од најголемите слабости во процесот на дигитализација на македонското општество.

Според податоците на Eurostat за 2025 година, опфатени во анализата на Асоцијацијата за е-трговија, само 30,9 проценти од интернет-корисниците во Македонија поседувале најмалку основно ниво на дигитални вештини. Тоа укажува на значителна разлика меѓу способноста да се користи интернет за секојдневна комуникација и познавањето на пошироките можности што ги нудат дигиталните технологии.

Основните дигитални вештини се важни за многу повеќе од испраќање пораки или користење социјални мрежи. Тие опфаќаат способности за пронаоѓање и проценување информации, користење дигитални алатки, безбедно ракување со лични податоци и извршување различни активности преку интернет.

Недостигот од вакви знаења може да претставува пречка за граѓаните при користење електронски јавни услуги, аплицирање за работа или управување со личните финансии. За компаниите, пак, ограничените дигитални способности на работната сила можат да го забават воведувањето нови технологии и развојот на современи деловни процеси.

Асоцијацијата за е-трговија посочува дека понатамошниот развој на дигиталната економија не зависи исклучиво од интернет-инфраструктурата. Подеднакво важно е граѓаните и компаниите да располагаат со знаења што ќе им овозможат активно и безбедно да ги користат достапните технологии.

Интересни се и податоците поврзани со купувањето преку интернет. Според објавените статистички показатели, 81,2 проценти од населението на возраст од 15 до 74 години нарачале или купиле производи и услуги преку интернет во последните 12 месеци. Ова покажува дека онлајн купувањето има значајно место во потрошувачките навики на граѓаните.

Сепак, развојот на електронската трговија во Македонија се соочува со специфичен предизвик. Иако граѓаните сè почесто избираат производи преку интернет, значителен дел од нив и понатаму претпочитаат да платат во готово кога нарачката ќе им биде доставена.

Оваа навика е потврдена и со посебно истражување на Асоцијацијата за е-трговија, спроведено со поддршка на Visa, кое ги анализирало начините на плаќање при онлајн купувањето. Според резултатите, 68,2 проценти од анкетираните интернет-продавници пријавиле дека повеќе од половина од нивните нарачки се плаќаат во готово при испорака.

Овој податок е особено значаен бидејќи покажува дека дигитализацијата на процесот на купување не е секогаш проследена со дигитализација на плаќањето. Потрошувачите можат да го пронајдат производот, да ја направат нарачката и да ја договорат испораката преку интернет, но конечната трансакција да ја извршат со готовина.

Причините за ваквото однесување можат да бидат различни, од навиките на потрошувачите до довербата во онлајн плаќањето и желбата производот да биде добиен пред да се предадат парите. Сепак, истражувањето не утврдува дека сите овие причини имаат еднакво влијание, па за попрецизни заклучоци се потребни дополнителни податоци за однесувањето на купувачите.

Дополнителен показател за дигиталната економија е финансиската вклученост на населението. Според податоците наведени во анализата, 84,3 проценти од возрасните граѓани во Македонија имаат сметка во финансиска институција или кај давател на мобилни финансиски услуги.

Иако ова претставува релативно високо ниво на пристап до финансискиот систем, поседувањето сметка не значи дека граѓаните редовно користат дигитални плаќања. Разликата меѓу финансиската достапност и реалните навики покажува дека за развој на електронските трансакции не е доволно само постоењето на банкарска инфраструктура.

За интернет-продавниците, големата застапеност на готовинското плаќање може да создаде дополнителни организациски предизвици. Наплатата при испорака бара координација со доставувачите и управување со готовински средства, додека електронските плаќања овозможуваат трансакцијата да биде извршена уште во моментот на нарачката.

Од друга страна, за потрошувачите најважни остануваат сигурноста, едноставноста и довербата во процесот на купување. Затоа понатамошното ширење на дигиталните плаќања ќе зависи и од способноста на трговците и финансиските институции да понудат разбирливи и безбедни решенија.

Податоците отвораат и пошироко прашање за дигиталната нееднаквост во Македонија. Домаќинствата без интернет-пристап можат да имаат ограничени можности за користење електронски услуги, онлајн образование и дигитални деловни активности, особено кога немаат лесно достапни алтернативи.

Ваквите разлики можат дополнително да ги погодат граѓаните што имаат ограничени финансиски можности или недоволни дигитални познавања. Сепак, објавените агрегатни податоци сами по себе не покажуваат кои категории домаќинства најчесто немаат интернет, ниту дали главната причина е цената, инфраструктурата или личната одлука да не се користи услугата.

За надминување на дигиталниот јаз, покрај проширувањето на пристапот до интернет, потребни се и континуирани вложувања во дигитално образование. Особено значајно е граѓаните да стекнат практични вештини што ќе им помогнат полесно да користат електронски услуги, да препознаваат интернет-измами и самостојно да управуваат со дигиталните финансиски трансакции.

Во деловниот сектор, подобрувањето на дигиталните способности може да им помогне на компаниите поефикасно да работат, да ги прошируваат продажните канали и да пристапуваат до нови пазари. За малите бизниси, особено, користењето дигитални алатки може да претставува можност за раст без потреба од големи вложувања во физичка продажна инфраструктура.

Најновите статистички показатели затоа прикажуваат две различни страни на дигиталниот развој во Македонија. Од една страна, огромно мнозинство граѓани користат интернет, комуницираат преку дигитални апликации и сè повеќе купуваат онлајн. Од друга страна, речиси девет проценти од домаќинствата немаат домашен интернет-пристап, а нивото на дигитални вештини останува значителен предизвик.

Македонија очигледно напредува во користењето на дигиталните технологии, но следната фаза од развојот ќе бара повеќе од зголемување на бројот на интернет-корисници. Вистинскиот успех ќе зависи од тоа колку граѓаните ќе бидат способни безбедно, самостојно и продуктивно да ги користат можностите што ги нуди дигиталната економија.

Во време кога сè повеќе услуги се префрлаат на интернет, дигиталната поврзаност станува важен предуслов за рамноправно учество во современото општество. Затоа предизвикот за Македонија повеќе не е само да обезбеди интернет за што поголем број домаќинства, туку и да создаде услови во кои технологијата ќе биде вистински корисна и достапна за сите.