Еден пропуштен мејл, огромен безбедносен ризик: Како делови од Ф-35 завршиле на пат преку Кина

Американските власти истражуваат сериозен пропуст во транспортот на чувствителна воена опрема, откако компоненти од борбениот авион Ф-35 биле испратени преку Хонгконг, иако нивното движење било предмет на строги ограничувања. Инцидентот предизвика загриженост во Вашингтон поради можноста технологија што придонесува за намалената радарска видливост на авионот да била изложена на неовластен пристап.

Случајот се однесува на две компоненти од американскиот борбен авион од петтата генерација: капак од пилотската кабина и врата од просторот за вооружување. Иако деловите биле означени како неупотребливи и требало да бидат испратени во САД за дополнителна проверка, евентуална поправка или отстранување, нивната вредност не произлегува само од функционалноста. Тие содржат специјални материјали што ја намалуваат можноста авионот да биде откриен со радар.

Според информациите објавени од „Блумберг“, пратката во мај тргнала од Австралија и требало да пристигне во САД преку Јужна Кореја и Тајван. Меѓутоа, по доцнењето на испораката, вработен во курирската компанија УПС ја променил транспортната насока, избирајќи премин преку Хонгконг со цел да се надомести изгубеното време.

Она што првично изгледало како обична логистичка одлука прераснало во потенцијален безбедносен проблем. Причината е што деловите подлежат на американските прописи за контрола на извозот на воена технологија, кои предвидуваат строги ограничувања за нивното движење и спречување неовластен пристап.

Логистичката компанија ДСВ, ангажирана во име на производителот „Локид Мартин“, претходно испратила предупредување за ограничувањата што важат за пратката. Сепак, според лице запознаено со случајот, информацијата била испратена преку информатички систем различен од оној што го користел вработениот задолжен за транспортот.

Поради оваа неусогласеност, предупредувањето не било забележано навреме, а пратката била пренасочена преку територија што предизвикува особена загриженост кај американските безбедносни институции. Случајот отвори прашања за начинот на кој се разменуваат информациите меѓу производителите на воена опрема, логистичките компании и меѓународните превозници.

Особено чувствителен е фактот што компонентите се поврзани со технологијата што му овозможува на Ф-35 да биде потешко забележлив за радарските системи. Специјалните облоги на авионот апсорбираат дел од радарските сигнали и го намалуваат нивното одбивање, што претставува важен елемент од неговите борбени способности.

Иако деловите биле неупотребливи за нивната првична намена, американските експерти предупредуваат дека тоа не ја исклучува можноста од нив да се добијат вредни технички информации. Анализата на употребените материјали и нивните карактеристики би можела да открие детали што се важни за разбирањето на американската технологија за намалување на радарската видливост.

Дајана Маурер од американската Канцеларија за владина отчетност оценила дека можноста кинески субјекти да добијат пристап до вакви компоненти претставува сериозна причина за загриженост. Според нејзината оценка, дури и делови што не можат повторно да се употребат би можеле да бидат предмет на технички анализи насочени кон проучување на нивните својства.

Сепак, засега нема потврда дека кинеските власти или други субјекти навистина дошле до компонентите или ги анализирале. Токму утврдувањето на нивното движење, можниот пристап до пратката и евентуалните последици е еден од главните предмети на истрагата.

Нови информации за инцидентот биле презентирани на 29 септември, за време на состанок меѓу претставници на Пентагон и членови на американскиот Конгрес. Случајот предизвикал реакции кај законодавците, кои побарале дополнителни објаснувања за пропустите во транспортниот систем.

Сенаторот Марк Ворнер побарал дополнителни информации од Министерството за одбрана, додека сенаторот Том Котон повикал на поширока проверка на синџирот за снабдување со воена опрема. Во конгресните расправи било отворено и прашањето дали пренасочувањето на пратката претставувало исклучиво административна грешка или постојат околности што бараат подетална безбедносна проверка.

Ф-35 е еден од најсовремените борбени авиони во американскиот воен арсенал и дел од најскапата програма за вооружување во историјата на САД. Покрај американските вооружени сили, авионот го користат и бројни сојузнички држави, што ја прави заштитата на неговите технолошки решенија особено значајна за Вашингтон.

Американските власти со години посветуваат внимание на можноста странски држави да дојдат до чувствителни информации за современите борбени системи. Во такви околности, дури и привременото пренасочување на воени компоненти преку непредвидена дестинација може да предизвика сериозни безбедносни сомнежи.

Од Пентагон соопштиле дека американската Транспортна команда не била директно вклучена во организацијата на конкретната испорака. Министерството за одбрана, сепак, соработува со надлежните институции и индустриските партнери за утврдување на околностите, враќање на компонентите и воведување дополнителни заштитни мерки.

Производителот „Локид Мартин“ исто така укажал дека логистичките постапки се спроведуваат во согласност со владините правила и преку ангажирани партнери. Компанијата најавила соработка во подобрувањето на процедурите за да се намали ризикот од слични пропусти во иднина.

Инцидентот открива колку сложен може да биде транспортот на современа воена технологија, особено кога во испораката учествуваат повеќе компании што користат различни информациски системи. Дури и кога постојат формални предупредувања и ограничувања, нивната ефикасност зависи од тоа дали навреме ќе стигнат до лицата што ги носат оперативните одлуки.

За американските институции, случајот претставува предупредување дека заштитата на чувствителната технологија не завршува во производствените погони или во воените бази. Таа мора да биде обезбедена и во секоја фаза од меѓународниот транспорт, вклучително и при изборот на превозници, обработката на документацијата и промените на транспортните насоки.

Истрагата, во која се вклучени Пентагон и Стејт департментот, треба да утврди дали имало неовластен пристап до компонентите и како било можно предупредувањето за нивниот ограничен транспорт да остане незабележано.

Додека не бидат објавени конечните наоди, останува отворено прашањето дали станува збор само за сериозна логистичка грешка или за инцидент со пошироки безбедносни последици. Она што е извесно е дека случајот ја нагласи ранливоста на сложените меѓународни синџири за снабдување, дури и кога станува збор за една од најчувствителните американски воени технологии.