Картичката станува стандард, но за малите дуќани секое плаќање има цена

Плаќањето со картичка за голем дел од граѓаните во Македонија веќе стана секојдневна навика. Во супермаркетите, трговските центри и поголемите продавници речиси никој не размислува дали сметката може да се плати без готовина. Картичката или телефонот се доближуваат до терминалот и трансакцијата завршува за неколку секунди.

Но, кога купувачот ќе влезе во мала маалска продавница, пекарница, трафика или друг помал дуќан, ситуацијата може да биде поинаква. Дел од нив сè уште немаат ПОС-терминал, додека кај други продавачот може да побара мала сметка од 100 или 150 денари да биде платена во готово.

Зад ваквата практика не мора да стои отпор кон современите начини на плаќање. За малите трговци проблемот често се сведува на едноставна пресметка – колку заработуваат од производот и колку ги чини прифаќањето на картичката.

Тоа особено се забележува кај производите со ниска трговска маржа. Цигарите, телефонските дополнувања, весниците, дел од прехранбените производи и многу ситни артикли можат да му остават на трговецот заработка од само неколку денари.

Кога сметката е мала, секој дополнителен трошок станува повидлив. Една трансакција можеби нема значително да влијае врз работењето, но ситуацијата изгледа поинаку кога во текот на месецот ќе се соберат стотици или илјадници плаќања со ниска вредност.

Тогаш провизиите и останатите трошоци поврзани со картичните плаќања се претвораат во ставка што малиот бизнис тешко може да ја игнорира.

Условите за прифаќање картички притоа не се идентични за сите трговци. Трошокот може да зависи од банката или давателот на платежната услуга, висината на прометот, бројот на трансакции и условите договорени со конкретниот трговец.

Токму тука се појавува една од главните разлики меѓу големите трговски синџири и малите продавници.

Компанија со голем месечен промет и огромен број трансакции има сосема поинаква позиција при договарањето од маалски дуќан што дневно издава неколку десетици сметки. За големиот трговец трошокот може да се распореди на многу поголем промет, додека кај малиот секој дополнителен процент многу полесно се чувствува во конечната заработка.

На ова прашање укажуваа и анализите на Народната банка, во кои надоместоците поврзани со ПОС-инфраструктурата се посочуваат како еден од факторите што можат да влијаат врз одлуката на трговците дали да прифаќаат картички.

За сопственикот на мала продавница математиката може да биде особено неповолна кај најевтините производи. Ако артиклот чини 50 или 100 денари, а маржата е мала, просторот за покривање дополнителни трошоци е ограничен.

Од другата страна на касата, меѓутоа, стои купувач чија навика брзо се менува.

Граѓаните сè почесто очекуваат да можат да платат со картичка без оглед дали сметката изнесува 100 или 2.000 денари. За нив нема голема разлика дали купуваат во супермаркет, пекарница или мала продавница. Ако располагаат со картичка или можност за плаќање преку телефон, очекувањето е терминалот да биде достапен.

Податоците на Народната банка добро ја покажуваат насоката во која се движи пазарот. Во 2024 година користењето платежни картички на ПОС-терминали и во електронската трговија се зголемило за 14,3 проценти.

Уште повпечатливо е што трансакциите извршени на ПОС-терминали сочинувале 76,8 проценти од вкупниот број трансакции со платежни картички.

Тоа покажува дека картичката сè помалку се користи само за повлекување готовина, а сè повеќе директно за плаќање производи и услуги.

Инфраструктурата исто така значително се прошири. Во Македонија уште во 2023 година имало околу 1,9 милиони платежни картички и повеќе од 32.000 физички ПОС-терминали.

Од нив, дури 94,5 проценти овозможувале бесконтактно плаќање. Со други зборови, технолошките услови за поширока употреба на безготовинските плаќања веќе се присутни на голем дел од пазарот.

Сепак, бројот на картички и терминали не ја решава целата равенка. За малите бизниси останува прашањето колку чини секоја трансакција и дали трошокот е оправдан во однос на заработката што ја носи продажбата.

Кај големите сметки разликата можеби полесно се апсорбира. Кај сметка од неколку десетици денари и производ со минимална маржа, ситуацијата може да биде многу почувствителна.

Оттука произлегува и парадоксот со кој се соочуваат малите продавници. Од една страна, прифаќањето картички има своја цена. Од друга, одбивањето на картичката исто така може да има цена ако купувачот одлучи да замине во друга продавница.

Со растот на безготовинското плаќање, ПОС-терминалот постепено престанува да биде дополнителна погодност и станува нешто што потрошувачите го очекуваат како стандард.

Особено кај помладите потрошувачи, готовината сè почесто ја губи некогашната доминантна улога. Дел од нив носат минимален износ во кеш, а секојдневните купувања ги извршуваат со картичка или телефон.

Тоа создава дополнителен притисок врз малите продавници да го следат трендот, дури и кога економската пресметка не им е идеална.

Прашањето затоа не е дали дигиталните плаќања ќе продолжат да растат. Досегашните податоци покажуваат дека тој процес веќе е во тек.

Поголемата дилема е под какви услови најмалите трговци ќе можат да бидат дел од него.

Доколку трошоците за прифаќање картички се премногу високи во однос на нивните маржи, дел од бизнисите ќе продолжат да ја претпочитаат готовината, особено за малите сметки. Доколку условите станат поповолни, економската причина за таквата практика постепено ќе слабее.

На крајот, и купувачот и продавачот имаат едноставен интерес. Купувачот сака да плати на начин што му е најлесен, а трговецот сака од продажбата да му остане доволно за неговиот бизнис да биде одржлив.

Токму меѓу тие две потреби се наоѓа иднината на плаќањето во малите продавници во Македонија. Картичките сè побрзо го освојуваат секојдневното купување, но за илјадници мали трговци секое доближување на картичката до терминалот сè уште има своја цена.