Кина развива роботи за војување: Хуманоидните машини би можеле да станат дел од воените операции

Кина забрзано инвестира во развој на хуманоидни роботи, а технологијата што неодамна привлекуваше внимание со спортски натпревари и забавни демонстрации постепено добива и воена примена. Кинеската армија истражува како роботите би можеле да им помагаат на војниците при извидување, обезбедување воени објекти и извршување опасни задачи, со долгорочна можност за нивно вклучување во борбени операции.

Според истражувањето на „Ројтерс“, кое опфаќа повеќе од 100 документи, вклучувајќи воени набавки, научни трудови, патенти и официјални публикации, кинескиот одбранбен сектор значително ги засилил активностите во оваа област во текот на 2025 и 2026 година. Воените институции веќе тестираат различни технологии и испитуваат како машините би можеле да функционираат заедно со човечките единици.

Интересот за ваквите системи дополнително се зголеми по Светските игри за хуманоидни роботи, одржани во Кина, каде што машините демонстрираа способности за трчање, скокање, боксување и танцување. Иако дел од нивните настапи завршија со падови, напредокот во движењето и координацијата го привлече вниманието на кинеските воени експерти.

Само два дена по завршувањето на натпреварот, официјалниот весник на кинеската армија повика на побрзо пренесување на најсовремените достигнувања од истражувачките лаборатории во воените центри за тестирање.

Кина располага со значителна предност во производството на хуманоидни роботи. Според проценките на „BofA Global Research“, кинеските производители учествувале со приближно 95 проценти во глобалните испораки на вакви машини во 2025 година. Развиената индустриска база ѝ овозможува на земјата побрзо да ги поврзува комерцијалните иновации со потребите на одбранбениот сектор.

Една од најинтересните насоки на истражувањето е можноста хуманоидните роботи да се користат во урбани воени операции. Во научен труд објавен во август 2025 година, истражувачи од кинескиот Национален универзитет за одбранбена технологија разработиле сценарио во кое роботски системи соработуваат со војниците при операции во населени места.

Предложениот модел предвидува шест борбени роботски системи, распоредени во два јуришни тима. Во сценариото се разгледува нивната употреба при операции во згради, каде што би дејствувале заедно со копнените единици.

Станува збор за теоретски модел заснован на технологии за кои истражувачите проценуваат дека би можеле да станат достапни во следните пет до десет години, а не за веќе воспоставена воена практика.

Потенцијалната предност на хуманоидните роботи произлегува од нивната конструкција. За разлика од машините со тркала или гасеници, роботите со две раце и две нозе би можеле полесно да се приспособуваат на простори што првично биле изградени за луѓе. Тоа вклучува движење по скали, поминување низ тесни ходници и извршување задачи во згради, тунели и бродови.

Сепак, експертите предупредуваат дека хуманоидната форма не е секогаш најдоброто решение. За транспорт, извидување и други поедноставни активности, роботите со четири нозе, тркала или гасеници често се поевтини и попрактични.

Кинеските воени истражувања не се ограничуваат само на теоретски сценарија. Во 2025 година, Националниот универзитет за одбранбена технологија организирал натпревар на кој роботите требало да извршуваат задачи што симулираат навлегување зад непријателските линии, мапирање терен и откривање цели.

Други тестирања биле насочени кон можностите за патролирање, безбедносни проверки и контрола на воени објекти. Целта е да се испита дали роботите можат да преземат дел од задачите што денес ги извршуваат војниците.

Истовремено, кинеската армија започнала постапки за набавка на хуманоидни системи и дополнителна опрема за нивна обука. Во мај 2025 година бил објавен тендер за хуманоиден робот, а неколку месеци подоцна следувало барање за напредни технологии што овозможуваат машините да ја препознаваат околината и прецизно да ракуваат со предмети.

Во јуни 2026 година бил предвиден и буџет од приближно 300.000 долари за систем за собирање и обработка на податоци од камери, радари и сензори за движење. Ваквите информации се неопходни за роботите да научат да се движат низ сложени и непредвидливи средини.

„Ројтерс“, сепак, не успеал да утврди дали сите објавени набавки биле реализирани, ниту кои модели евентуално биле испорачани.

Во развојот се вклучува и кинеската одбранбена индустрија. Државниот концерн „Норинко“ го претставил хуманоидниот робот „Фукси“, наменет за безбедносни патроли, извидување и извршување опасни задачи.

Според производителот, роботот може да функционира преку систем за далечинско управување, што му овозможува на човечки оператор да ги контролира неговите активности. Овој пристап би можел да биде особено важен во почетните фази на воената примена, кога автономните системи сè уште не се доволно сигурни за самостојно извршување сложени задачи.

И покрај брзиот напредок, хуманоидните роботи сè уште се соочуваат со сериозни технолошки ограничувања. Нивната потрошувачка на енергија е висока, а способностите што ги демонстрираат во контролирани услови не гарантираат успешна работа на вистинско бојно поле.

Нерамниот терен, непредвидливите пречки и потребата од брзо приспособување на променливи околности претставуваат предизвици што современата роботика сè уште не ги надминала целосно.

Поради тоа, засега нема потврдени докази дека Кина распоредила вооружени хуманоидни роботи во оперативни воени единици. Истражувањата покажуваат дека земјата се подготвува за можна идна употреба, но не и дека веќе располага со целосно функционални роботски војници.

Кина не е единствената држава што ја разгледува ваквата технологија. Американската армија, исто така, започнала програма за развој на воени хуманоидни системи, со потенцијална примена во извидување, обезбедување, отстранување пречки и операции во опасни средини.

Американската иницијатива предвидува тестирање на роботски решенија во соработка со воени експерти, со можност за последователни договори за развој. Ова покажува дека роботиката постепено станува уште една област на технолошки натпревар меѓу големите воени сили.

Искуствата од војната во Украина дополнително го зголемија интересот за беспилотните и автономните системи. Употребата на дронови за извидување и напади, како и на копнени роботи за транспорт и извлекување повредени лица, покажа дека машините можат да преземат дел од најопасните задачи на бојното поле.

Но, можноста роботите во иднина да добијат и борбени овластувања отвора сериозни правни и етички прашања.

Еден од најголемите предизвици е способноста на автономните системи правилно да разликуваат воени цели од цивили, како и да препознаваат ситуации во кои противнички војник се предава или повеќе не учествува во борбата.

Меѓународниот комитет на Црвениот крст предупредува дека таквите проценки зависат од околностите, човечкото однесување и намерата, што претставува исклучително сложена задача за вештачката интелигенција.

Кинеското Министерство за одбрана претходно соопшти дека оружјето управувано со вештачка интелигенција треба да остане под човечка контрола. Сепак, воените истражувања веќе разгледуваат сценарија во кои роботските системи би можеле да добијат значително поголема улога во борбените операции.

Експертите проценуваат дека ќе бидат потребни дополнителни технолошки достигнувања, намалување на производствените трошоци и подобрување на сигурноста пред хуманоидните роботи да станат широко употребливи во воени услови.

Развојот на кинеската роботика покажува дека технологијата што денес се користи во индустријата, истражувачките центри и јавните демонстрации постепено добива ново стратешко значење.

Иако роботските војници сè уште се далеку од масовно распоредување, инвестициите и воените истражувања укажуваат дека во следната деценија машините би можеле да преземат значително поголем дел од задачите што денес ги извршуваат луѓето. Истовремено, нивниот развој ќе ја наметне потребата од јасни правила за човечката одговорност и употребата на автономната технологија во вооружените конфликти.