Нуклеарната енергија се враќа во Италија: По 40 години започнува нова енергетска ера

По речиси четири децении без производство на нуклеарна електрична енергија, Италија прави голем пресврт во својата енергетска политика. Парламентот ја отвори вратата за повторно користење на атомската енергија, со што земјата започнува долг процес на враќање кон технологијата од која се откажа по катастрофата во Чернобил.

Италијанскиот Сенат на 23 септември го даде конечниот парламентарен печат на законот со 81 глас „за“ и 51 „против“, додека седум сенатори беа воздржани. Претходно текстот беше одобрен и во долниот дом на парламентот.

Одлуката, сепак, не значи дека Италија веднаш ќе почне да гради нови нуклеарни централи. Со неа се создава правната основа врз која во следниот период треба да се изгради новата нуклеарна политика на земјата.

Владата добива рок од 12 месеци за подготовка на потребните правила и уредби со кои треба да се регулираат производството на нуклеарна енергија, изградбата и работата на идните постројки, безбедноста, управувањето со радиоактивниот отпад и потрошеното гориво, како и работата на надлежните регулаторни институции.

Со тоа Италија практично ја менува насоката што ја следеше речиси 40 години.

Пресвртот има корени во 1986 година, кога катастрофата во нуклеарната централа во Чернобил предизвика силна загриженост низ Европа. Една година подоцна Италијанците на референдум се изјаснија за мерки што доведоа до постепено затворање на постојните нуклеарни реактори.

Оттогаш земјата не произведува електрична енергија од сопствени нуклеарни централи, иако продолжува да увезува електрична енергија произведена во нуклеарни постројки во други европски држави.

Токму овој парадокс е еден од аргументите што сегашната влада ги користи во прилог на промената. Италија не произведува нуклеарна енергија на своја територија, но дел од електричната енергија што ја купува од странство доаѓа токму од такви централи.

Во основата на новата стратегија е желбата да се намали зависноста од увоз на енергија и да се обезбеди постабилен извор на електрична енергија во период кога цените на енергентите повторно создаваат притисок врз домаќинствата и компаниите.

Италија е силно зависна од увоз на енергенси, поради што големите промени на меѓународните пазари директно се одразуваат врз нејзината економија. Последните поскапувања повторно го отворија прашањето колку една од најголемите европски економии може да остане изложена на надворешни шокови.

Планот на италијанската влада не се темели на едноставно враќање на старите технологии. Во фокусот се напредните реактори од новата генерација, вклучително и помали модуларни реактори, кои властите ги разгледуваат како дел од идниот енергетски систем.

Идејата е нуклеарната енергија да не ги замени обновливите извори, туку да функционира заедно со нив. Владата ја гледа оваа комбинација како начин истовремено да се намалат емисиите, да се обезбеди стабилно производство и да се ограничи зависноста од увоз.

Но меѓу донесувањето на законот и моментот кога првата нова нуклеарна централа би можела да произведе електрична енергија стои долг пат.

Италија прво мора да ја изгради регулаторната рамка, да ги утврди безбедносните правила, да ги реши прашањата поврзани со радиоактивниот отпад и да воспостави процедури за избор и одобрување на локациите. Потоа следуваат проектирањето, дозволите, финансирањето и самата изградба.

Поради тоа, сè уште не може прецизно да се каже кога Италија повторно би можела реално да произведува нуклеарна електрична енергија.

Владините планови предвидуваат нуклеарната енергија во иднина да добие значајно место во енергетскиот микс. Претходните проценки на властите покажуваа дека удел од најмалку 11 проценти би можел да ги намали трошоците за декарбонизација за околу 17 милијарди евра до 2050 година, додека националниот енергетски и климатски план остава простор уделот подоцна да достигне и до 22 проценти.

Но враќањето на нуклеарната енергија останува тема околу која италијанското општество е поделено.

Поддржувачите сметаат дека новите технологии можат да ѝ помогнат на земјата да ја зголеми енергетската независност, да ги намали емисиите и да биде помалку изложена на големи осцилации на цените на увозните енергенси.

Противниците, пак, укажуваат на безбедносните ризици, радиоактивниот отпад, високите инвестиции и долгото време потребно за изградба на нови реактори. Дел од опозицијата предупредува и дека новите централи нема да можат брзо да влијаат врз сегашните сметки за електрична енергија бидејќи нивната реализација би траела со години.

Поделбата се гледа и во јавното мислење. Истражување спроведено во јуни покажа дека 51 процент од испитаниците го поддржуваат повторното производство на нуклеарна енергија, но мнозинството не сака централа во близина на местото каде што живее.

Затоа најтешкиот дел од италијанското нуклеарно враќање можеби допрва следува. Донесувањето на законот ја отстранува една од правните пречки, но не ги решава прашањата за локацијата, цената, технологијата, отпадот и прифаќањето од локалното население.

Она што веќе е јасно е дека Италија направи голем политички и енергетски пресврт. Земјата која по Чернобил стана еден од најпознатите европски примери за откажување од нуклеарната енергија, речиси 40 години подоцна повторно ја враќа атомската енергија во своите долгорочни планови.

Дали од новата правна рамка навистина ќе произлезат реактори што ќе произведуваат електрична енергија и кога тоа би можело да се случи, засега останува отворено прашање.