Барате совет за кариерата? Не трчајте веднаш кај најголемиот експерт

Кога ни е потребен совет за кариерата, бизнисот или некоја нова вештина, првиот инстинкт најчесто е да го побараме најуспешниот човек во таа област. Логиката изгледа едноставна: ако сакате да станете подобри, учете од најдобрите.

Но токму тука може да се крие грешката.

Психологот и автор Адам Грант, кој долго време ги проучува потенцијалот, мотивацијата и однесувањето на луѓето во професионалниот свет, посочува дека врвниот експерт не мора секогаш да биде и најдобриот советник. Ова особено важи за луѓето кои се на самиот почеток.

На прв поглед звучи нелогично. Ако сакате да научите да готвите, зошто да не учите од врвен готвач? Ако сакате да играте тенис, зошто да не побарате совет од најдобриот тренер? Истото важи и за претприемништвото, финансиите, технологијата или која било друга професија.

Проблемот, според Грант, е што знаењето и способноста тоа знаење да се пренесе на почетник не се иста работа.

Тој се повикува на истражувања во кои со години бил следен успехот на студенти. Резултатите покажале нешто спротивно од очекуваното. Студентите чии воведни предавања ги воделе големи експерти во соодветната област подоцна не постигнувале подобри резултати. Во одредени случаи нивните оценки биле дури и послаби.

Особено тешко било кога експертите требало да им пренесат основни знаења на студенти кои претходно биле послабо подготвени.

Причината не е во тоа што експертот нема доволно знаење. Напротив, проблемот може да биде токму во тоа што знае премногу.

Со текот на годините, искусниот професионалец толку добро ги совладува основите што повеќе не мора свесно да размислува за нив. Она што за почетникот е ново и комплицирано, за експертот одамна станало автоматска постапка.

Овој феномен често се опишува како „проклетство на знаењето“. Колку подобро познаваме нешто, толку потешко можеме да се вратиме во позицијата на човек кој за првпат се среќава со истата тема.

Тоа може да се забележи во речиси секоја професија. Врвен спортист изведува одредено движење без да размислува за секој негов дел. Искусен готвач автоматски препознава што треба да направи во одреден момент, а професионалец со долгогодишно искуство често донесува одлуки врз основа на инстинкт создаден низ илјадници часови работа.

Кога од таков човек ќе побарате да објасни како точно го прави тоа, може да се покаже дека објаснувањето е многу потешко од самото извршување.

Токму затоа човек кој неодамна ја поминал фазата во која вие моментално се наоѓате понекогаш може да биде покорисен советник од најголемото име во индустријата. Тој подобро се сеќава на проблемите на почетокот, на прашањата што ги имал и на грешките што ги правел.

Постои и уште една причина зошто слепото следење на врвен експерт може да биде погрешно.

Неговиот пат не е ваш пат.

Човекот од кого барате совет можеби имал поинакво образование, финансиски можности, контакти, карактер, таленти и слабости. Можеби ја започнал кариерата во сосема различни економски услови или во момент кога неговата индустрија функционирала поинаку.

Затоа советот што бил пресуден за неговиот успех не мора да има ист ефект кај некој друг.

Двајца луѓе можат да сакаат да стигнат до истата професионална цел, но да тргнат од сосема различни позиции. Ако нивните силни и слаби страни не се исти, логично е дека ниту патот до резултатот нема да биде идентичен.

Поради тоа, добриот ментор не треба само да раскажува што направил тој. Многу поважно е да разбере каде се наоѓа човекот што го советува и што му е потребно за следниот чекор.

Тоа е и причината поради која не треба целосно да се потпираме на еден човек, без разлика колку е успешен.

Наместо еден „совршен“ ментор, покорисно може да биде да се имаат неколку луѓе од кои ќе се добиваат различни перспективи. Еден може подобро да ги разбира техничките аспекти на работата, друг деловните одлуки, а трет да има искуство со проблемот со кој токму сега се соочувате.

Тогаш задачата не е слепо да се следи еден совет, туку да се извлече најкорисното од повеќе искуства и тоа да се приспособи на сопствената ситуација.

Тоа не значи дека советите на најуспешните треба да се игнорираат. Напротив, нивното искуство може да биде исклучително вредно. Разликата е во прашањата што им ги поставуваме.

Наместо само да прашате како станале успешни, покорисно е да дознаете кои биле клучните раскрсници во нивната кариера. Кои одлуки се покажале како пресудни? Кои вештини им недостигале во одреден момент? Што морале да научат? Од што се откажале? Кои грешки би ги избегнале доколку повторно почнуваат?

Одговорите на таквите прашања можат да бидат многу повредни од обидот буквално да се копира нечиј пат.

Најдобриот советник, според оваа логика, не е задолжително човекот што стигнал најдалеку. Тоа може да биде личност што доволно добро го познава патот, но истовремено сè уште се сеќава како изгледа кога човек стои на неговиот почеток.

На крајот, менторството не треба да биде копирање на туѓ рецепт за успех. Неговата вистинска вредност е во тоа од туѓото искуство да ги препознаете клучните лекции, а потоа да изградите пат што одговара на вашите способности, слабости и околности.