Градежништвото расте, но се појавува голем проблем: Кој ќе работи на новите проекти?

Македонското градежништво влегува во период на засилена активност, но растот на секторот открива и еден од неговите најголеми проблеми – работата се зголемува во исто време кога бројот на расположливи работници се намалува.

Податоците за вториот квартал од годинава покажуваат дека градежниот сектор забележал раст од 21,9 проценти во споредба со истиот период минатата година. Тоа е најсилното зголемување регистрирано од крајот на 2024 година наваму и сигнализира дека градежништвото повторно станува еден од позначајните двигатели на домашната економска активност.

Зголемениот обем на работа во голема мера е поврзан со реализацијата на инфраструктурните проекти. Изградбата и реконструкцијата на патишта и други капитални објекти создаваат дополнителна побарувачка во секторот, а очекувањата се дека високото ниво на активност ќе продолжи и во наредниот период.

Сепак, зад позитивните стапки на раст се крие проблем што градежните компании го чувствуваат веќе подолго време. Македонија располага со градежни компании, механизација и искуство, но домашните капацитети не се целосно искористени, додека недостигот од квалификувана работна сила станува сè поголема пречка.

Бројот на домашни работници заинтересирани за работа во градежништвото се намалува. Дел од искусните кадри заминаа во странство поради повисоки плати, а интересот на младите за традиционалните градежни професии е ограничен. Како последица, компаниите сè потешко наоѓаат ѕидари, тесари, армирачи, ракувачи со механизација и други квалификувани работници.

Недостигот делумно се надоместува со увоз на работна сила. Ангажирањето странски работници им овозможи на компаниите полесно да ги исполнуваат обврските и да продолжат со реализацијата на проектите, но не го решава долгорочно прашањето со недостатокот на домашен стручен кадар.

Така се создава необична состојба – градежништвото има повеќе работа, инвестициите се зголемуваат, а секторот располага со потенцијал за дополнителен раст, но човечкиот фактор станува едно од неговите главни ограничувања.

Големите инфраструктурни проекти дополнително го отвораат прашањето колкав дел од работата може да го преземат домашните компании. Македонските градежни фирми имаат долгогодишно искуство и дел од нив во минатото реализирале големи инфраструктурни проекти и надвор од земјата. Сепак, нивниот потенцијал денес не е целосно ангажиран.

Поголемото вклучување на домашните компании во капиталните проекти би имало поширок ефект врз економијата. Парите вложени во инфраструктурата не завршуваат само кај главниот изведувач. Од зголемената активност корист имаат и производителите на градежни материјали, транспортните компании, проектантите, инженерите, компаниите за механизација и голем број помали фирми што работат како подизведувачи.

Токму затоа градежништвото традиционално има силен ефект врз повеќе економски гранки. Кога инвестициите растат, поголема активност се создава долж целиот синџир поврзан со изградбата.

Но за секторот да го искористи сегашниот инвестициски циклус, ќе биде потребно да се решава и прашањето со работната сила. Самото зголемување на бројот на проекти не е доволно ако компаниите немаат доволно луѓе за нивна реализација.

Покрај увозот на работници, долгорочно решение ќе бара поголем интерес за стручните професии, подобра поврзаност меѓу образованието и компаниите и услови што ќе ги задржат квалификуваните работници во земјата. Во спротивно, недостигот од кадар може да стане ограничувачки фактор токму во момент кога побарувачката за градежни услуги расте.

Растот од 21,9 проценти во вториот квартал покажува дека градежништвото во Македонија има силен моментум. Прашањето сега е дали тој раст ќе биде искористен за зајакнување на домашните компании и создавање поголем капацитет на секторот или недостигот од работници ќе ја постави границата до која тој може да се развива.

Во наредниот период градежништвото може да остане еден од секторите со најголем потенцијал за раст, особено ако продолжи реализацијата на големите инфраструктурни инвестиции. Но паралелно со новите патишта и објекти, ќе мора да се гради и нешто што во моментов станува подеднакво важно – нова база на квалификувани работници што ќе може да го издржи зголемениот обем на работа.