Македонските инвеститори сè повеќе гледаат кон странство: Над 89 милиони евра за само шест месеци

Македонските граѓани и компании сè поактивно ги насочуваат своите пари кон странските берзи, а бројките покажуваат дека овој тренд забрзува. Само во првите шест месеци од годинава, преку домашните финансиски посредници, прометот на странските пазари надминал 89 милиони евра.

Станува збор за значителна сума, особено ако се има предвид дека во неа не се вклучени трансакциите што македонските граѓани самостојно ги реализираат преку странски интернет-платформи за инвестирање. Тоа значи дека реалниот износ на домашен капитал насочен кон светските финансиски пазари е уште поголем.

Трендот беше забележлив и во 2024 година, кога прометот на македонските инвеститори на странските пазари преку домашни посредници надмина 110 милиони евра. Тој износ бил поголем од прометот остварен на Македонската берза, што јасно ја покажува промената во инвестициските навики.

Домашен капитал очигледно постои, но сè поголем дел од него бара можности надвор од земјата. Причината е едноставна – инвеститорите денес имаат многу полесен пристап до најголемите светски берзи, каде што можат да избираат меѓу илјадници компании, фондови и други финансиски инструменти.

Диверзификацијата на инвестициите е нормален дел од функционирањето на современата пазарна економија. Проблемот за Македонија се појавува доколку домашниот пазар не успее да понуди доволно атрактивни можности за барем дел од расположливиот капитал да остане во земјата.

Дополнително прашање е даночниот третман на инвестициите во земјата и во странство. За развој на домашниот пазар е важно правилата за капиталните добивки, признавањето на трошоците и загубите, пријавувањето на трансакциите и плаќањето данок да создаваат рамноправни услови.

Домашниот пазар не би требало да се најде во понеповолна положба само затоа што трансакциите на него се потранспарентни и полесно достапни за институциите. Доколку вложувањето во странство во практика е поедноставно или поповолно, инвеститорите природно ќе имаат дополнителен мотив капиталот да го насочуваат надвор од земјата.

Како едно од можните решенија сè почесто се споменува воведувањето посебни инвестициски сметки за граѓаните. Станува збор за модел што треба да овозможи поедноставно долгорочно вложување во хартии од вредност, со помала администрација и одредени даночни поволности.

Слични механизми веќе се развиваат во повеќе европски земји. Основната идеја е заштедите на населението полесно да се поврзат со компаниите и пазарот на капитал, наместо најголемиот дел од парите да остануваат во традиционални облици на штедење или да се насочуваат кон странските пазари.

Таквиот модел во Македонија би можел дополнително да го стимулира инвестирањето во домашните компании, особено ако поволностите се постават така што ќе го охрабруваат долгорочното вложување.

Посебно внимание заслужуваат младите инвеститори. Новите генерации имаат многу полесен пристап до финансиските пазари отколку што беше случај пред десет или дваесет години. Со неколку чекори преку мобилен телефон денес може да се купат акции на големи американски или европски компании, како и удели во берзански фондови.

Проблемот е што инвестициските навики на младите се создаваат во период кога домашниот пазар често воопшто не е дел од нивниот избор. Ако една генерација започне да инвестира исклучиво на странските пазари, подоцна ќе биде многу потешко тој капитал да се привлече кон домашните компании.

Затоа на македонскиот пазар не му се потребни само даночни стимулации. Потребни се и подобри дигитални алатки, едноставно отворање инвестициски сметки, поразбирливи информации за котираните компании и трошоци за тргување што ќе бидат прифатливи и за луѓето кои започнуваат со релативно мали износи.

Растот на тргувањето во странство е позитивен за финансиските посредници и покажува дека интересот за инвестирање меѓу македонските граѓани се зголемува. Но тоа само по себе не значи дека се развива и домашниот пазар на капитал.

Кога македонски инвеститор купува акции на странска компанија, капиталот се насочува кон странскиот пазар. Домашните компании од таа трансакција не добиваат дополнителен извор за финансирање на инвестиции, проширување на производството или развој на нови проекти.

Токму тука се наоѓа еден од најголемите предизвици. На македонските компании им е потребен функционален пазар преку кој ќе можат да прибираат капитал, но за тоа е неопходно да постојат и компании заинтересирани да го користат овој начин на финансирање.

Истото прашање се отвора и кај огромните средства со кои располагаат приватните пензиски фондови. Станува збор за долгорочно домашно штедење кое може да има значајна улога во финансирањето на економијата, доколку постојат доволно квалитетни домашни инвестициски можности.

Без развиен пазар, поголем дел од капиталот неизбежно ќе бара други дестинации – странски акции, странски фондови или државни хартии од вредност.

Бројката од повеќе од 89 милиони евра инвестирани на странските пазари за само половина година затоа испраќа двојна порака. Од една страна покажува дека во Македонија постојат пари и интерес за инвестирање. Од друга, покажува дека домашниот пазар сè уште не успева во доволна мера да го привлече тој капитал.

Прашањето повеќе не е дали македонските граѓани сакаат да инвестираат. Очигледно е дека сакаат и дека сè почесто го прават тоа. Вистинскиот предизвик е како дел од тие пари да најдат причина да останат во Македонија и да станат капитал за раст на домашните компании и економијата.