Вештачката интелигенција не е планинарски водич: Една погрешна информација може скапо да ве чини

Вештачката интелигенција денес може за неколку секунди да предложи планинарска патека, да направи список со потребна опрема, да објасни каков терен нè очекува и да даде совети за храна, вода и временски услови. Но кога станува збор за планина, таквата помош има граница која не треба да се преминува.

Вештачката интелигенција не е семоќна, а уште помалку може да биде замена за искусен планинарски водич, особено кога се оди на непознат или тежок терен.

Денес е доволно на телефонот да напишеме каде сакаме да одиме и веднаш да добиеме предлог како да се подготвиме, колку време би траело искачувањето и што би требало да понесеме. Таквите информации можат да бидат корисна почетна точка, но проблемот настанува кога човек целосно ќе се потпре на нив.

Планината не е место каде погрешната информација секогаш може лесно да се поправи.

Погрешна проценка за времетраењето на патеката, недоволно вода, несоодветна облека или тргнување во погрешно време од денот можат да создадат сериозна ситуација. Условите дополнително можат да се променат за многу кратко време, особено на поголема надморска височина.

Колку технологијата може да создаде лажно чувство на сигурност покажува неодамнешен случај од Калифорнија.

Тројца млади и неискусни планинари тргнале на искачување на Маунт Шаста, активен вулкан висок повеќе од 4.300 метри. При подготовката за искачувањето се потпирале и на совети добиени од Google Gemini.

Планинарите го започнале искачувањето доцна во текот на ноќта, иако препораките на луѓето кои го познаваат теренот биле ваквите потфати да не започнуваат толку доцна.

Проблемите станале посериозни при спуштањето.

Движејќи се по стрмен терен во темница, тие побарале помош од локалните власти. Подоцна скршнале од патеката и завршиле во соседен кањон, каде што морале да ја поминат ноќта. Еден од планинарите го повредил коленото, а следното утро спасувачките екипи излегле на терен за да им помогнат.

Според информациите објавени по настанот, проблем претставувале и резервите што ги носеле со себе. Советите добиени преку вештачката интелигенција не биле доволни за реалните услови со кои се соочила групата, а планинарите имале помалку храна и вода отколку што им биле потребни.

Она што било планирано како искачување од неколку часа на крајот се претворило во повеќедневна непријатна и потенцијално опасна ситуација.

Овој случај не значи дека вештачката интелигенција нема место во планинарењето. Напротив, таа може да биде корисна при подготовката. Но не треба да биде единствениот, ниту главниот извор врз кој се носат одлуките.

Причината е едноставна – планината постојано се менува.

Патека што била лесно проодна пред неколку недели може да биде оштетена по силни врнежи. На одредени делови може да има снег или мраз. Извор што некогаш имал вода може да биде пресушен, а временските услови можат да се променат многу побрзо отколку што очекувал планинарот.

Маглата дополнително може да ја намали видливоста, дождот да го направи теренот лизгав, а силниот ветер да претвори навидум едноставно искачување во сериозен предизвик.

Токму тука искуството прави огромна разлика.

Искусниот планинарски водич не знае само по која патека треба да се оди. Тој го познава теренот, знае кои делови можат да бидат опасни, го следи времето, ја проценува физичката состојба на луѓето во групата и може навреме да препознае кога продолжувањето повеќе не е безбедно.

Понекогаш најважната одлука на планина не е како да се стигне до врвот, туку кога треба да се откажете од него и да се вратите назад.

Таквата проценка тешко може да ја направи алгоритам кој не се наоѓа со вас на теренот.

Особено внимателни треба да бидат луѓето кои првпат одат на одредена планина. Ако не го познаваме теренот, многу побезбедно е да побараме совет од локални планинарски друштва, искусни планинари или професионални водичи.

Пред тргнување треба да се проверат временската прогноза, состојбата на патеката, должината на искачувањето, висинската разлика, потребната опрема и местата каде може да се обезбеди вода. Треба да се знае и приближно колку време е потребно за враќање пред да се стемни.

Вештачката интелигенција може да помогне сите тие информации полесно да се организираат. Може да предложи што да ставиме во ранецот или да ни објасни нешто што не го разбираме.

Но конечната одлука не треба да се носи само врз основа на одговор добиен од телефон.

Дополнителен проблем е што одговорите на вештачката интелигенција понекогаш можат да звучат многу убедливо. Човек може да добие впечаток дека информацијата е сигурна само затоа што е напишана јасно и детално.

Тоа не значи дека информацијата секогаш е точна, целосна или доволно свежа за условите што моментално владеат на планината.

За искусен планинар можеби ќе биде полесно да препознае сомнителен совет. Почетникот, од друга страна, може да нема доволно знаење за да забележи дека нешто не е во ред.

Токму затоа луѓето со најмалку искуство не треба да ѝ даваат најголема доверба на технологијата.

Телефонот може да биде корисен помошник, но не треба да стане планинарски водич.

Кога се оди на непознат, тежок или висок планински терен, човечкото искуство и добрата подготовка остануваат незаменливи. Ако немаме доволно искуство, најразумно е да одиме со човек кој го познава теренот.

Вештачката интелигенција може да ни каже многу работи за планината, но не може да почувствува колку е лизгава карпата под нашите нозе, колку сме уморни, колку брзо паѓа температурата или дали член на групата физички може да продолжи.

Затоа, колку и да станува напредна технологијата, на планина таа треба да остане она што навистина е – алатка што може да помогне.

Искусниот човек, добрата подготовка и правилната проценка треба да останат тие што го покажуваат патот.