Новата измама е поопасна од хакирање: Жртвата сама ги префрла парите на криминалците

За да останете без животната заштеда, денес не е секогаш потребно некој да ја пробие вашата банкарска сметка, да ја украде лозинката или да ја преземе платежната картичка. Кај една од најопасните финансиски измами што се шири, криминалците користат сосема поинаков пристап – ја убедуваат жртвата дека нејзините пари се загрозени и дека мора самата итно да ги премести за да ги спаси.

Овој модел е познат како „Phantom Hacker“, а неговата главна сила не е во сложената технологија, туку во психолошката манипулација. Измамниците создаваат толку уверлива приказна што жртвата не верува дека разговара со луѓе кои сакаат да ѝ ги земат парите, туку со лица кои наводно се обидуваат да ја заштитат од финансиски криминал.

Сценариото најчесто започнува со навидум обично предупредување. Може да пристигне телефонски повик, електронска порака, порака на мобилниот телефон или известување на компјутерот дека нешто не е во ред со банкарската сметка, личните податоци или самиот уред. Целта е уште на почетокот да се создадат страв и чувство дека мора веднаш да се реагира.

Потоа измамата станува посложена. Во комуникацијата може да се вклучи лице кое се претставува како банкарски службеник и ја уверува жртвата дека нејзините средства навистина се загрозени. За приказната да звучи уште поверодостојно, може да се појави и трет измамник кој се претставува како истражител, државен службеник или претставник на некоја институција.

Жртвата така добива впечаток дека разговара со неколку независни извори кои ја потврдуваат истата опасност. Во реалноста, сите имаат една цел – сопственикот на парите доброволно да ја изврши трансакцијата и средствата да ги испрати таму каде што му кажуваат измамниците.

Размерите на измамите со лажно претставување покажуваат колку сериозен станува проблемот. Според податоците на американската Федерална трговска комисија, во 2025 година биле пријавени загуби од 3,5 милијарди долари само од ваков тип измами. Сумата е речиси трипати поголема во споредба со 2020 година, а речиси секоја трета пријава за измама во 2025 година била поврзана со некаков облик на лажно претставување.

Особено опасни се случаите кога криминалците се претставуваат како банкарски службеници. На жртвата ѝ се соопштува дека некој се обидува да ѝ ја испразни сметката или дека нејзините средства веќе се компромитирани, а потоа ѝ се нуди наводно решение – парите веднаш да бидат префрлени на „безбедна“ сметка.

Токму тука се крие замката. Наместо измамникот да се обидува сам да дојде до сметката, жртвата лично ја одобрува трансакцијата, убедена дека со тоа го спасува сопствениот имот. Според американските податоци, во 2025 година речиси една милијарда долари биле пријавени како загубени во измами во кои сторителите се претставувале како компании, а најголемите загуби биле поврзани со лажни банкарски претставници.

Дополнителни околу 920 милиони долари биле изгубени во случаи во кои измамниците се претставувале како претставници на државни институции. Токму комбинацијата од наводен технички експерт, банкар и државен службеник го прави моделот „Phantom Hacker“ особено убедлив.

Меѓу најранливите категории се луѓето кои се пред пензионирање или веќе се пензионери. Канцеларијата на јавниот обвинител на Њујорк предупреди дека од 2024 година преку координирани измами од ваков тип биле одземени повеќе од една милијарда долари од оваа група граѓани.

Причината поради која постарите лица се особено интересни за криминалците е финансиската состојба што многумина ја создавале со децении. Пензионерските заштеди, инвестициските сметки, недвижностите и друг имот можат да претставуваат значителен капитал, а измамниците се обидуваат преку страв да ја натераат жртвата брзо да го претвори во средства што лесно можат да бидат преземени.

Но банкарскиот трансфер не е единствениот начин на кој се одвива измамата. Кога префрлањето големи суми преку банка станува тешко или може да предизвика сомнеж, криминалците користат уште понеобично сценарио – ја убедуваат жртвата да купи злато.

Американското Федерално истражно биро уште во 2024 година предупреди дека измамниците бараат од жртвите да ги ликвидираат своите средства, да подигнат готовина или да купат злато и сребро. Потоа може да биде испратен курир кој лично доаѓа да го преземе имотот, наводно за да биде ставен на безбедно место.

Само во периодот од мај до декември 2023 година биле регистрирани повеќе од 55 милиони долари загуби поврзани со вакви измами. Тоа покажува дека моделот не се сведува само на електронски трансакции, туку може да заврши и со физичко предавање готовина или благородни метали.

Колку далеку може да оди манипулацијата покажува случај од Аризона. Според американското Министерство за правда, постара жена била убедена дека нејзиниот идентитет е украден, а еден од измамниците се претставувал како поранешен американски обвинител.

Жената добила инструкции дека за да го заштити богатството треба да купи злато и да го предаде на чување. Пред да биде откриена измамата, таа веќе им предала средства во вредност поголема од 400.000 долари.

Но криминалците се обиделе да земат уште повеќе. Во Аризона бил испратен курир кој требало да преземе дополнителни 600.000 долари во златни прачки. Овојпат, наместо жртвата со златото, го пречекале американските истражни органи и осомничениот бил уапсен.

Токму ваквите случаи ја покажуваат суштината на новата генерација финансиски измами. Нема класичен грабеж, нема провалување во банка, а понекогаш нема ниту неовластен пристап до сметката. Жртвата сама оди во банка, ги подига сопствените пари, купува злато или врши трансакција и потоа доброволно им ги предава средствата на криминалците.

Поради тоа, измамата може да биде потешка за препознавање и од страна на финансиските системи. Од техничка гледна точка, сопственикот на сметката сам ја одобрил трансакцијата. Тој лично побарал готовина или купил злато, а во моментот кога го правел тоа бил убеден дека постапува правилно.

Криминалците дополнително ја зајакнуваат манипулацијата со создавање чувство на итност. На жртвата ѝ се кажува дека нема време за размислување, дека парите можат да исчезнат секој момент или дека истрагата мора да остане тајна. На тој начин се намалува веројатноста таа да разговара со член на семејството, со вистински банкарски службеник или со полицијата.

Современата технологија дополнително им ја олеснува работата. Телефонскиот број на екранот може да изгледа како да припаѓа на банка или институција, електронските пораки можат да бидат внимателно копирани, а алатките засновани на вештачка интелигенција овозможуваат создавање сè поуверливи пораки и комуникација.

Сепак, зад целата технолошка маска останува едноставна психолошка тактика – жртвата прво се плаши, потоа ѝ се нуди спас, а на крајот самата ги предава парите.

Токму затоа треба да предизвика сомнеж секое ненадејно барање парите итно да се префрлат на друга сметка за да бидат „заштитени“. Истото важи и ако некој бара да се купи злато или криптовалута, да се подигне голема количина готовина или вредностите да му се предадат на непознат курир.

Најопасниот дел од ваквите измами е што криминалците не се претставуваат како закана, туку како решение на проблемот. Тие сакаат жртвата да верува дека заедно со нив се бори против некој друг измамник, додека во реалноста токму луѓето кои нудат „помош“ ја водат целата операција.

Новата генерација финансиски измами затоа покажува дека за кражба на голема сума пари понекогаш не е потребно да се пробие ниту еден банкарски систем. Наместо да се обидат насилно да влезат во сметката, криминалците се обидуваат да влезат во довербата на сопственикот – и да го убедат самиот да им ја отвори вратата до своите пари.