Јавниот превоз поскапува низ Европа: Во еден град месечната карта стигна до 162 евра

Користењето автобус, метро или трамвај станува сè поголем трошок за жителите и посетителите на дел од европските метрополи. Новото истражување на „Гринпис“ покажува дека од 2023 година цените на јавниот превоз се зголемиле во 14 европски главни градови, а во некои од нив поскапувањето надминало 50 проценти.

Анализата опфатила 27 земји членки на Европската Унија, како и Обединетото Кралство, Швајцарија и Норвешка. Освен цените на месечните и годишните билети, биле разгледувани и територијата на која тие важат, видовите превоз што се вклучени во цената, поволностите за ранливите категории граѓани и данокот што се плаќа на билетите.

На врвот според цената на месечниот јавен превоз се наоѓа Лондон. Месечна карта во британската престолнина чини околу 162 евра, со што градот значително се издвојува од голем дел од останатите европски метрополи. Веднаш зад него е Амстердам со цена од 107 евра, додека во Париз за месечен билет се потребни околу 77 евра.

Но високата цена не е единствениот проблем. Во неколку европски престолнини билетите значително поскапеле за само три години, а најголемата промена е забележана во Никозија. Таму цената на долгорочните билети е зголемена за дури 67 проценти во споредба со 2023 година.

Големо поскапување е регистрирано и во Амстердам, каде што цените пораснале за 55 проценти, додека во Мадрид зголемувањето достигнало 50 проценти. Во Братислава билетите поскапеле за 32 проценти, во Берлин за 29 проценти, а во Виена за 26 проценти.

Трендот на раст не ги заобиколил ниту Копенхаген, Букурешт, Вилнус, Брисел и Лондон. Во овие градови зголемувањето во споредба со 2023 година изнесувало најмалку 10 проценти, што покажува дека поскапувањето на јавниот превоз не е ограничено само на неколку европски пазари.

Дел од конечната цена што ја плаќаат патниците произлегува и од даночната политика. Според анализата, данокот на додадена вредност на билетите за јавен превоз во Европската Унија во просек изнесува околу 11 проценти. Во седум земји даночното оптоварување на билетите дополнително се зголемило од 2023 година.

Сепак, европската слика не е насекаде иста. Додека во голем број градови патниците плаќаат повеќе, во четири престолнини долгорочните билети денес се поевтини отколку пред три години. Најголемото намалување е забележано во Даблин, каде што цените паднале за 42,5 проценти.

Поевтинување има и во Осло, иако норвешката престолнина важи за еден од поскапите градови во Европа. Таму цените се намалиле за 11,5 проценти, во Берн за 6,6 проценти, а во Будимпешта за 5,8 проценти. Во уште 12 анализирани главни градови цените останале на приближно истото ниво како во 2023 година.

Истражувањето не се ограничува само на тоа колку чини билетот, бидејќи ниската цена сама по себе не значи дека системот е подеднакво достапен за сите. Во анализата се земени предвид можностите за користење долгорочни билети, нивната важност на поширока територија и поволностите што ги добиваат различни категории граѓани.

Од 2023 година Шпанија и Словенија вовеле одредени форми на единствени картички што можат да се користат на национално ниво. Сепак, од 30 анализирани европски земји, само осум во моментот нудат бесплатен јавен превоз или универзални долгорочни билети по цени што во истражувањето се оценети како пристапни.

Луксембург, Малта и Словенија се издвојуваат со најдобри резултати во оваа категорија. На спротивната страна се Финска, Грција и Норвешка, кои имаат послаби резултати кога станува збор за достапноста и цената на националните билети, а истовремено имаат и натпросечно даночно оптоварување на домашниот јавен превоз.

Кога заедно ќе се разгледаат цената, достапноста и поволностите за различни групи граѓани, највисоко се позиционирани Талин, Луксембург и Валета. По нив следуваат Прага, Рим и Атина, додека меѓу подобро оценетите европски престолнини се и Софија и Виена.

„Гринпис“ смета дека поевтиниот јавен превоз треба да стане дел од пошироката европска транспортна политика. Организацијата ги повикува националните и локалните власти да воведат пристапни долгорочни „климатски картички“, со кои граѓаните би добиле поевтина алтернатива на автомобилите, а истовремено би се намалиле емисиите од патниот и воздушниот сообраќај и зависноста од фосилните горива.

Податоците покажуваат дека разликите меѓу европските престолнини стануваат сè поголеми. Додека во некои градови јавниот превоз се третира како услуга што треба да биде што подостапна за граѓаните, во други месечната карта веќе претставува значителен дел од домашниот буџет.

Лондон е највпечатлив пример со месечна карта од 162 евра, но големите процентуални поскапувања во Никозија, Амстердам и Мадрид покажуваат дека проблемот е поширок. Во време кога европските градови се обидуваат да ги убедат граѓаните почесто да го оставаат автомобилот дома, цената на јавниот превоз станува едно од клучните прашања што може да одреди колку таквата промена навистина ќе биде привлечна.