Европа руши рекорди: Компаниите прават трилиони, но од секое евро им останува сè помалку

Европските корпоративни гиганти влегуваат во 2026 година со бројки какви што досега не биле забележани. Петстотини од најголемите компании на континентот заедно оствариле приходи од 15,5 трилиони долари, додека нивниот вкупен профит повторно ја надминал границата од еден трилион долари.

На прв поглед, ваквите резултати оставаат впечаток дека европскиот бизнис успешно ги надминал годините исполнети со инфлација, геополитички тензии, енергетска неизвесност и засилена конкуренција од САД и Азија. Податоците од Fortune 500 Europe, сепак, откриваат и друга страна на приказната.

Иако приходите се на рекордно ниво, компаниите задржуваат помал дел од парите што ги заработуваат. Просечната профитна маржа продолжила да се намалува и од 7,1 проценти, колку што изнесувала на листата од 2024 година, паднала на 6,5 проценти.

Тоа практично значи дека големите европски компании продаваат повеќе и остваруваат поголеми приходи, но нивното работење станува поскапо. Растот на трошоците за производство, енергија, работна сила, финансирање и други расходи врши притисок врз профитабилноста, а компаниите не секогаш успеваат целиот дополнителен товар да го пренесат врз потрошувачите преку повисоки цени.

Токму затоа рекордните приходи не треба автоматски да се толкуваат како доказ за еднакво силен раст на европскиот корпоративен сектор. Дел од зголемувањето произлегува од повисоките цени, а не исклучиво од поголемо производство, подобра продуктивност или значително зголемена продажба.

На врвот на листата трета година по ред останува Volkswagen. Германскиот автомобилски гигант ги зголемил приходите за 3,4 проценти, на повеќе од 363 милијарди долари. Резултатот доаѓа во период кога европската автомобилска индустрија е изложена на силен притисок од царините, високите производствени трошоци и брзото ширење на кинеските производители.

Веднаш зад Volkswagen доминира енергетскиот сектор. Shell, Glencore, BP и TotalEnergies ги заземаат преостанатите позиции меѓу петте најголеми компании. Енергетските компании поминаа низ нестабилна година, но растот на цените на нафтата и нарушувањата поврзани со Ормутскиот теснец придонесоа Shell и BP повеќе од двојно да ја зголемат кварталната добивка.

Уште повпечатлива е позицијата на финансискиот сектор. Од 500 компании на листата, дури 105 работат во финансиската индустрија. Тие создаваат речиси една четвртина од вкупните приходи на најголемите европски компании, но нивното учество во профитот е значително поголемо и достигнува околу 40 проценти.

Компаниите од листата заедно вработуваат околу 34,6 милиони луѓе, а приближно 14 проценти од нив работат во финансискиот сектор. Меѓу сите компании, HSBC се издвојува како најпрофитабилна, со добивка од околу 22 милијарди долари во 2025 година.

Силната позиција на европските банки не е создадена преку ноќ. Голем дел од нив со децении градат меѓународно присуство и мрежи надвор од домашните пазари, вклучително и во економиите во развој. Таквата инфраструктура денес претставува предност која новите конкуренти тешко можат брзо да ја изградат.

Сепак, пошироката слика покажува дека растот на приходите повеќе не е доволен показател за здравјето на една компанија. Професорот по макроекономија на Универзитетот во Сент Гален, Гвидо Коци, посочува дека разликата меѓу движењето на приходите и профитот покажува колку е тешко компаниите целосно да ги префрлат повисоките трошоци врз клиентите.

Тоа е една од главните противречности на европската корпоративна економија во моментов: компаниите достигнуваат нови рекорди по приходи, но за создавање на тие приходи мора да трошат сè повеќе.

Годинешното рангирање донесе уште една значајна промена. За првпат откако се објавува Fortune 500 Europe, Германија не е земјата со најголем број компании на листата. Велика Британија ја презеде првата позиција со 76 компании, додека Германија има 73.

Едно од објаснувањата за британскиот напредок е поголемата ориентација на компаниите кон меѓународните пазари. По Брегзит, многу британски компании беа принудени поактивно да бараат можности надвор од Европската Унија, а американскиот пазар стана особено важен.

Професорот Хауард Ју од IMD Business School смета дека изложеноста на американската конкуренција може да ги натера компаниите побрзо да се приспособуваат и да ја подобруваат ефикасноста. САД нудат огромен и профитабилен пазар, но истовремено поставуваат и високо ниво на конкуренција.

Велика Британија задржува силна позиција и во иновациите. Заедно со Германија, Франција и Швајцарија, таа е седиште на повеќе од половина од компаниите што се наоѓаат меѓу 500-те најголеми во Европа. Истите четири земји создаваат и повеќе од половина од вкупниот профит на листата.

Но, европските компании имаат уште една карактеристика што значително ги разликува од корпоративниот пејзаж во некои други делови од светот – нивната старост.

Просечната компанија меѓу 500-те најголеми е стара 109 години, а повеќе од половина од нив постојат подолго од еден век. Тоа значи дека голем дел од денешните европски гиганти преживеале светски војни, финансиски кризи, промени на политички и економски системи, технолошки револуции и повеќекратни трансформации на глобалната трговија.

Најстари корени на листата има Anheuser-Busch InBev, чија историја се поврзува со белгиската пиварница Den Hoorn, основана пред околу 660 години. На спротивната страна е германската компанија за автомобилска технологија Aumovio, која е создадена во 2025 година со издвојување од Continental.

Долговечноста покажува дека европските компании имаат исклучително искуство во приспособување кон кризи и големи економски промени. Но, токму долгогодишниот успех може да стане и ризик доколку создаде чувство дека големината и традицијата сами по себе се доволни за опстанок.

Новата технолошка ера, предводена од вештачката интелигенција, автоматизацијата и забрзаната дигитализација, поставува поинакви правила. Компаниите кои со децении биле доминантни во своите индустрии сега мора да се приспособуваат со брзина карактеристична за многу помлади конкуренти.

Затоа листата на Fortune 500 Europe за 2026 година покажува две лица на европскиот бизнис. Од една страна се компании со огромна финансиска моќ, трилиони долари приходи, милиони вработени и способност да преживеат кризи што целосно менувале индустрии и пазари.

Од друга страна, намалувањето на профитните маржи покажува дека големината не ја отстранува опасноста од растечките трошоци, посилната глобална конкуренција и технолошките промени. Европските компании докажале дека знаат да го преживеат минатото. Следниот предизвик е да покажат дека можат доволно брзо да се приспособат и на иднината.