Извозот се стопи од 97,8 на само 1,6 милиони евра: Што се случува со македонската автомобилска индустрија?

Македонската автомобилска индустрија се соочува со сериозна промена која може да има пошироки последици врз извозот и индустриското производство во земјата. Еден од највпечатливите сигнали доаѓа од извозот на катализатори, чија вредност годинава бележи огромен пад.

Според објавените податоци, вредноста на извозот на катализатори се намалила од 97,8 милиони евра на само 1,6 милиони евра. Станува збор за пад од повеќе од 98 проценти, што покажува колку брзо може да се промени позицијата на одреден производ во македонската извозна структура.

Овој развој не треба да се гледа само како проблем на една компанија или една производна линија. Автомобилската индустрија во изминатите години стана значаен дел од македонскиот извоз, особено преку странските компании кои отворија производствени капацитети во земјата и се вклучија во синџирите на снабдување на големите европски производители.

Токму поради тоа, промените што моментално се случуваат во глобалната автомобилска индустрија директно се пренесуваат и врз Македонија. Производителите во Европа се под притисок од забавената побарувачка, високите производствени трошоци, конкуренцијата од Кина и постепеното преминување кон електрични возила.

Катализаторите се особено чувствителни на оваа трансформација. Тие се користат кај автомобилите со мотори со внатрешно согорување за намалување на штетните емисии, додека целосно електричните автомобили немаат потреба од вакви компоненти. Со зголемувањето на уделот на електричните возила, дел од традиционалната автомобилска индустрија постепено се соочува со намалување на пазарот.

Слични структурни промени светската економија веќе има видено. Првиот голем индустриски притисок од Кина, кој започна пред повеќе од две децении, најсилно ги погоди трудоинтензивните индустрии и производството со пониска додадена вредност. Текстилот, играчките и дел од производството на апарати за домаќинство беа меѓу секторите што први ја почувствуваа силната кинеска конкуренција.

Денес ситуацијата е поинаква. Кина повеќе не конкурира само со евтино производство. Земјата изгради силна позиција во електричните автомобили, батериите и другите технологии поврзани со енергетската транзиција. Тоа создава дополнителен притисок врз европската автомобилска индустрија, а индиректно и врз економиите што зависат од нејзините производствени синџири.

Македонија е особено изложена на ваквите промени бидејќи значителен дел од нејзиното индустриско производство е поврзан со странски компании ориентирани кон извоз. Кога побарувачката кај нивните европски партнери се намалува или кога се менува технологијата што ја користи автомобилската индустрија, последиците може релативно брзо да се почувствуваат и во домашната економија.

Проблемот е што извозниот модел на земјата не остава голем простор за брза интервенција. Македонија е мала економија и не може директно да влијае врз глобалните автомобилски трендови, одлуките на големите производители или брзината со која Европа ќе преминува кон електрична мобилност.

Затоа клучното прашање не е само дали производството на одредени автомобилски компоненти ќе се намалува, туку дали домашната индустрија навреме ќе успее да се приспособи кон новите технологии. Во иднина поголема улога ќе имаат компонентите за електрични автомобили, електрониката, батериските системи, софтверот и производите со повисока додадена вредност.

Падот на извозот на катализатори од 97,8 на 1,6 милиони евра е силен показател колку брзо може да исчезне побарувачката за производ што до неодамна носел значителни приходи од странство. Доколку вакви промени се појават и кај други автомобилски компоненти, влијанието може да стане видливо и во вкупниот извоз, индустриското производство и економскиот раст.

Од друга страна, трансформацијата на европската автомобилска индустрија отвора простор и за нови инвестиции. Прашањето е дали Македонија ќе успее да привлече компании и производствени процеси поврзани со следната генерација автомобили или ќе остане претежно зависна од технологии чија побарувачка постепено се намалува.

Автомобилската индустрија во Европа влегува во период на големо преструктурирање, а Македонија како дел од нејзиниот производствен синџир тешко може да остане настрана од тие промени. Драматичниот пад на извозот на катализатори затоа може да се гледа како предупредување дека трансформацијата веќе не е прашање на далечна иднина, туку процес што почнува да се гледа и во домашните економски бројки.