Штедите, но губите: Како инфлацијата незабележливо ги топи парите во банка

Европејците со години ги сметаат банкарските депозити за едно од најсигурните места за чување пари. Но, сигурноста на штедната сметка не значи и дека парите ја задржуваат својата вредност. Ново истражување покажува дека инфлацијата во голем број европски земји продолжува да ја намалува куповната моќ на средствата што граѓаните ги чуваат во банки.

Според студијата на „Револут“, во просек секои 10.000 евра оставени во банка губат околу 294 евра од својата куповна моќ. Причината е едноставна: приносот на депозитите во дел од европските земји не успева да го следи растот на цените.

Размерот на проблемот станува појасен кога ќе се погледне колку пари се наоѓаат на такви сметки. Во 20 земји членки на Европската Унија, околу 6,3 трилиони евра се чуваат во депозити со низок принос. Тоа се огромни суми кои формално остануваат стабилни на банкарските сметки, но во реална смисла постепено ја губат вредноста.

Истражувањето е направено врз основа на анкета на повеќе од 20.000 полнолетни граѓани во 20 земји, комбинирана со официјални податоци за депозитите и инфлацијата. Резултатите покажуваат дека проблемот не е ограничен на една земја или еден тип штедач, туку претставува поширок европски феномен.

Во 12 од анализираните 20 пазари, просечните едногодишни каматни стапки на депозитите се пониски од стапката на инфлација. Во просек, депозитите носат принос од 2,76 проценти, додека инфлацијата изнесува 2,94 проценти. Разликата изгледа мала, но кога се применува врз милијарди евра и се повторува со години, ефектот станува значаен.

Токму тука се појавува разликата меѓу номиналната и реалната вредност на парите. Ако на штедната сметка има ист број евра како и претходната година, тоа не значи дека со тие пари може да се купи истото количество производи и услуги. Доколку цените растат побрзо од каматата, куповната моќ постепено се намалува.

Особено интересен е фактот што голем дел од штедачите не преземаат ништо за да ја променат ситуацијата. Според истражувањето, околу две третини од испитаниците никогаш не ја смениле банката поради подобра каматна стапка.

Дел од нив велат дека едноставно се задоволни со банката што веќе ја користат. Други сметаат дека разликата во каматата не е доволно голема за да се занимаваат со промена, додека дел од граѓаните не знаат каде да побараат подобри услови за своите заштеди.

Проблемот дополнително го усложнува и недоволното разбирање на инфлацијата. Речиси половина од испитаниците во истражувањето погрешно ја проценуваат реалната вредност на приносот што го добиваат на своите заштеди. Дополнително, речиси една петтина воопшто не знае дека инфлацијата влијае врз вредноста на парите што ги чуваат во банка.

Ова покажува дека заштедувањето само по себе не е доволно за зачувување на богатството. Начинот на кој се чуваат парите, каматната стапка и движењето на цените се подеднакво важни кога се проценува финансиската состојба на едно домаќинство.

Разликите меѓу европските земји се значителни. Во делови од Централна и Источна Европа јазот меѓу инфлацијата и приносот на депозитите е особено изразен. Најголема разлика во анализираниот примерок е забележана во Бугарија, каде што достигнува 2,3 процентни поени. Следуваат Словачка со 1,7 и Литванија со 1,3 процентни поени.

Истовремено, токму во овој дел од Европа се забележува и поголема подготвеност за инвестирање со помали суми. Во Бугарија и Романија, 51 процент од анкетираните изјавиле дека би биле подготвени да започнат со инвестирање.

На западот и југот на Европа проблемот има друга димензија. Таму се концентрирани огромни количества средства што остануваат на банкарски сметки. Германија се издвојува со околу 1,9 трилиони евра, додека во Франција се проценуваат околу 588 милијарди евра.

Тоа не значи дека граѓаните треба да ги повлечат своите пари од банките или дека секој депозит е лош финансиски избор. Банкарските сметки имаат важна улога во секојдневните финансии и обезбедуваат ликвидност и сигурност. Прашањето е што се случува кога значителен дел од долгорочните заштеди останува со години на сметки чиј принос е под стапката на инфлација.

Северна Европа покажува поинаква слика. Во повеќе земји од регионот каматните стапки на депозитите почесто се движат во согласност со инфлацијата. Сепак, истражувањето покажува дека финансиската писменост не мора автоматски да биде повисока. Во Данска и Шведска, на пример, помалку од 40 проценти од испитаниците изјавиле дека разбираат како инфлацијата влијае врз долгорочната вредност на нивните пари.

Во меѓувреме, секој петти Европеец воопшто нема заштеди. Тоа ја открива и другата страна на европската финансиска слика. Додека едни домаќинства имаат значителни средства што постепено ја губат куповната моќ, други немаат финансиска резерва ниту за неочекувани трошоци.

Затоа прашањето за европските заштеди не е само прашање на каматни стапки. Тоа е и прашање на финансиска навика, информираност и способност на домаќинствата да разберат што навистина се случува со нивните пари.

Парите на банкарската сметка можеби изгледаат непроменето. Бројката на екранот останува иста, а салдото не исчезнува. Но, ако цените растат побрзо од приносот, со тие пари постепено може да се купува сè помалку.

Токму затоа најголемиот ризик за дел од европските штедачи не доаѓа во форма на голема загуба што веднаш се забележува. Тој доаѓа тивко, постепено и речиси незабележливо – преку секојдневното поскапување и годините во кои парите стојат на место.

На крајот, најважната порака од истражувањето не е дека штедењето во банка е погрешно, туку дека номинално зачуваните пари не се секогаш и реално зачувано богатство. Во време на инфлација, и неактивноста има своја цена.