Кога роковите се поважни од безбедноста: Зошто македонските градилишта не смеат да бидат трка со животот

Градилиштето треба да биде место каде што се создаваат нови згради, патишта и инфраструктура, а не простор во кој работникот секој ден го ризикува сопствениот живот. Сепак, несреќите на работното место и натаму се еден од најсериозните проблеми со кои се соочува градежниот сектор во Северна Македонија.

Зад секоја повреда или смртен случај стои конкретен човек, неговото семејство и работна средина во која нешто не функционирало како што треба. Причините можат да бидат различни – недоволна заштитна опрема, необезбедено работно место, недостиг од обука, непочитување на процедурите, брзање или недоволен надзор. Но, заедничко за сите нив е тоа што безбедноста не смее да биде ставена зад роковите и трошоците.

Во градежништвото секој ден се носат одлуки под притисок. Проектите имаат рокови, инвеститорите очекуваат реализација, а изведувачите се соочуваат со трошоци, конкуренција и недостиг од работна сила. Во таква средина најопасна може да биде одлуката да се заштеди време токму таму каде што не смее – кај безбедноста.

Еден необезбеден отвор, неисправна скела, работник без соодветна заштитна опрема или недоволно обучен човек можат за неколку секунди да претворат редовен работен ден во трагедија.

Проблемот не е само во тоа дали постои закон. Северна Македонија има правила што ја уредуваат безбедноста и здравјето при работа, но вистинскиот тест на секој систем е неговата примена на терен. Прописите сами по себе не можат да спречат несреќа доколку нема редовни контроли, јасна одговорност и последици за оние што ги прекршуваат правилата.

На едно поголемо градилиште обично не работи само една компанија. Покрај главниот изведувач, можат да бидат ангажирани подизведувачи и други фирми, што дополнително го усложнува прашањето кој е одговорен за безбедноста во конкретен момент.

Токму затоа координацијата е од особено значење. Секој работник треба да знае кои се ризиците, кој е задолжен за безбедноста и кому да се обрати доколку забележи опасност. Работодавачот, пак, има обврска да обезбеди услови во кои работникот може безбедно да ја извршува својата работа.

Безбедноста не завршува со потпис на документ или со една обука на почетокот на работниот однос. Таа мора да биде присутна секој ден, од првиот до последниот час на градилиштето.

Посебен предизвик претставува и промената на структурата на работната сила. Во услови кога градежниот сектор се соочува со недостиг од работници, компаниите сè почесто се потпираат и на работници од други држави. Тоа дополнително ја нагласува потребата од квалитетна обука и јасно информирање за правилата за безбедност.

Јазичната бариера може да биде дополнителен ризик доколку работникот не ги разбира целосно инструкциите, предупредувањата или процедурите за итни случаи. Затоа обуката не треба да биде формалност, туку процес со кој работникот навистина ќе разбере што смее, што не смее и како треба да постапи во ризична ситуација.

Одговорноста, сепак, не може да се префрли само на работникот.

Работникот има обврска да ја користи заштитната опрема и да ги почитува правилата, но работодавачот мора да обезбеди опрема, соодветни услови, обука и надзор. Не е доволно на човекот да му биде даден заштитен шлем ако работното место околу него е небезбедно.

Тука се појавува и прашањето на инспекцискиот надзор. Контролата не треба да се појави само откако ќе се случи несреќа. Превенцијата е многу поважна од реакцијата.

Инспекциските служби имаат тешка задача да контролираат голем број работодавачи и работни места, но токму затоа е важно контролите да бидат доволно чести и ефикасни за прекршувањето на правилата да не се доживува како ризик што може да се преземе без последици.

Ако компанијата знае дека за непочитување на правилата може да следи сериозна санкција, безбедноста станува дел од деловното планирање. Ако контролата е ретка, а казната неизвесна, постои опасност безбедносните процедури да се претворат во формалност.

Во градежништвото времето често значи пари. Секој ден доцнење може да значи дополнителни трошоци, пенали или проблеми со инвеститорот. Но, ниту еден рок не може да биде поважен од животот на човекот што работи на проектот.

Токму затоа прашањето не треба да биде колку брзо може да се заврши една зграда или инфраструктурен проект, туку дали тој може да се заврши без притоа некој да плати со своето здравје или живот.

Безбедноста на работното место не е трошок што треба да се намалува кога буџетот е ограничен. Таа е основен дел од секој проект. Заштитната опрема, обуката, надзорот и ангажирањето стручни лица имаат цена, но последиците од нивното отсуство можат да бидат неспоредливо поголеми.

На крајот, ниту еден објект не е повреден ако неговата изградба трае неколку дена подолго. Но, човечкиот живот не може да се врати доколку рокот биде поставен пред безбедноста.

Затоа вистинскиот показател за успешно градилиште не треба да биде само дали проектот е завршен навреме и во рамките на буџетот. Успешен проект е оној на кој работниците секое утро доаѓаат на работа и секоја вечер се враќаат дома.

Во време кога Северна Македонија инвестира во станбена изградба, патишта, енергетика и друга инфраструктура, прашањето за безбедноста на работниците станува уште поважно. Новите објекти можат да се изградат повторно, роковите можат да се продолжат, а трошоците можат да се пресметаат одново.

Човечкиот живот нема реприза.