Парадоксот на европскиот пазар: Пченката е пред врата, но стигнува преку Атлантикот

Европскиот пазар на пченка се соочува со необична ситуација. На континентот му се потребни дополнителни количини поради падот на домашното производство, Украина има значителни залихи и традиционално е еден од најважните снабдувачи, но нарушувањето на поморскиот транспорт создава простор американските производители да го преземат дел од европскиот пазар.

Топлотните бранови и сушата годинава сериозно влијаеја врз производството на пченка во повеќе европски земји. Поради тоа, Европската унија ќе мора да увезе значително повеќе од вообичаено за да ги задоволи потребите на сточарството и прехранбениот сектор.

Според проценките на Европската комисија, увозот на пченка во ЕУ во периодот од јули 2026 до јуни 2027 година би можел да достигне околу 25 милиони метрички тони. Тоа е значителен пораст во споредба со околу 19,3 милиони тони увезени во претходниот 12-месечен период.

Во исто време, домашното производство е намалено за околу 10 милиони тони. Украина вообичаено покрива приближно половина од увозот на пченка во Европската унија, па нејзината способност да извезува е од големо значење за европските купувачи.

Но токму тука настанува проблемот.

Нарушувањата на транспортот преку Црното Море значително го отежнуваат извозот на украинското жито. Црноморските пристаништа со години беа главната извозна артерија за украинските земјоделски производи, бидејќи поморскиот транспорт овозможуваше големи количества пченка и други житарки да стигнат до европските и светските пазари по релативно ниска цена.

Сега Украина е принудена поголем дел од извозот да го пренасочува преку железницата, патиштата и пристаништата на Дунав. Тие канали продолжуваат да функционираат, но нивниот капацитет не може лесно да го замени оној на големите црноморски пристаништа.

Последиците се сериозни и за украинските земјоделци. Украинскиот министер за земјоделство Тарас Висоцки предупреди дека доколку црноморската рута остане затворена, најмалку 30 милиони тони земјоделски производи, со вредност поголема од 10 милијарди долари, би можеле да останат неизвезени.

Таквата ситуација би претставувала дополнителен удар за украинската економија, особено затоа што земјоделството е еден од клучните сектори за извозните приходи на земјата.

Проблемот е што пченката е производ кај кој транспортот игра огромна улога во конечната цена. Станува збор за релативно евтина стока која се превезува во огромни количества, па секое значително зголемување на транспортните трошоци може да ја направи помалку конкурентна.

Токму затоа копнениот транспорт не е едноставна замена за морскиот. Кампоните, железницата и речниот транспорт можат да пренесат дел од количините, но се поскапи и имаат ограничен капацитет.

Според проценките на украинското здружение на агробизниси, пренасочувањето на извозот од морски кон копнени транспортни коридори може да го зголеми трошокот за околу 41 евро по тон. Ако се земат предвид огромните количини што Украина треба да ги извезе, дополнителниот товар може да достигне повеќе од една милијарда евра.

Во такви услови се создава парадоксална ситуација. Иако Украина географски е многу поблиску до европскиот пазар, пченката од Соединетите Американски Држави во одредени случаи може да стигне до европските купувачи по конкурентна цена.

Американските производители веќе го почувствуваа зголемениот интерес од Европа. Во текот на јули и август американската пченка сочинувала повеќе од две петтини од увозот на пченка во Европската унија, со што го надминала уделот на украинската пченка.

На американската страна ѝ одат во прилог и добрата жетва и релативно ниските цени. Дополнителното нарушување на украинскиот извозен пат може само да ја зајакне позицијата на производителите од САД.

За европските купувачи, изборот не е само прашање на географска близина. Клучна е конечната цена по која пченката може да стигне до фармите и преработувачите. Ако украинската пченка треба да помине низ повеќе граници, терминали, железнички линии и патишта, нејзината почетна ценовна предност може брзо да исчезне.

Ова е особено важно за земјите како Шпанија, Италија и Холандија, кои традиционално добиваат голем дел од житото по морски пат. Пренасочувањето кон копнени коридори значи нови логистички трошоци и дополнителни ограничувања.

Ситуацијата покажува и колку во глобалната трговија географијата понекогаш може да биде измамлива. На картата Украина е сосед на Европската унија, додека САД се илјадници километри оддалечени. Но, кога најевтиниот транспортен канал е блокиран, растојанието повеќе не е единствениот фактор што ја одредува конкурентноста.

За американските земјоделци ова може да биде значајна можност. Европа ќе има потреба од милиони дополнителни тони пченка, а секое понатамошно ограничување на украинскиот извоз може да отвори уште поголем простор за американската понуда.

За Украина, пак, прашањето е многу посериозно од губење на дел од европскиот пазар. Ограничениот извоз значи натрупување на залихи, повисоки трошоци за транспорт и складирање и потенцијално намалување на приходите од земјоделството.

Така, кризата на европскиот пазар на пченка создава необичен победник. Додека Европа бара дополнителни количества, а Украина се обидува да најде начин да ја извезе својата жетва, американските производители се наоѓаат во позиција да го зголемат своето присуство на еден од најголемите светски пазари.

Во земјоделската трговија, на крајот не победува секогаш оној што е најблиску до купувачот. Понекогаш победува оној што има најсигурен и најевтин пат до него.