Шахот против вештачката интелигенција: Маск предвидува крај на неизвесноста

Елон Маск повторно се најде во необична интернет-расправија, но овојпат темата не беше ниту технологијата, ниту неговите компании, туку шахот. Еден од најбогатите луѓе во светот влезе во полемика со Chess.com околу прашањето дали некогаш ќе биде можно целосно да се „реши“ шахот со помош на компјутери и вештачка интелигенција.

Сè започна со објава која ја прикажува огромната сложеност на шахот и бројот на можни позиции и комбинации што се појавуваат со текот на партијата. Маск на неа одговори со тврдење дека, иако бројот на сите можни потези изгледа огромен, вистински релевантните потези се многу помалку и дека еден ден шахот ќе биде целосно решен.

Chess.com, еден од најголемите шаховски портали во светот, на неговата изјава му одговори со кратката порака „skill issue“, односно сугестија дека проблемот не е во играта, туку во вештината на играчот.

Маск не остана должен. Тој продолжи со аргументот дека шахот можеби е исклучително тежок за луѓето, но не и за компјутерите. Според него, развојот на вештачката интелигенција еден ден ќе овозможи целосно решавање на играта, слично на она што веќе се случило со дамите.

Тука е важно да се направи разлика меѓу шаховската дама и играта дама, односно checkers. Токму играта дама беше математички анализирана до степен што во 2007 година проектот Chinook покажа дека при совршена игра од двете страни партијата секогаш завршува нерешено. Тоа се смета за таканаречено слабо решение на играта.

Маск го користи овој пример како аргумент дека слична иднина би можела да го очекува и шахот. Тој смета дека, со доволно напредна вештачка интелигенција, машините ќе можат да најдат начини за обработка и компресија на огромниот број можни шаховски сценарија кои денес се надвор од човечките способности.

Chess.com, сепак, возврати со бројка која ја покажува големината на проблемот. Според таканаречениот Shannonov број, бројот на можните шаховски партии се проценува на околу 10¹²⁰. За споредба, бројот на атоми во набљудуваниот универзум се проценува на околу 10⁸⁰.

На прв поглед, тоа изгледа како јасен аргумент против можноста шахот некогаш да биде целосно решен. Но, токму тука се појавува интересниот пресврт во расправијата. Маск и Chess.com всушност зборувале за различни работи.

Chess.com се повикувал на бројот на можни партии, додека Маск зборувал за бројот на легално дозволени позиции во шахот. За нив се користат различни проценки, а бројот на можните позиции се смета дека е околу 4,6 × 10⁴⁴. Тоа навистина е многу помалку од проценетиот број атоми во набљудуваниот универзум.

Разликата во терминологијата, сепак, не го решава суштинскиот проблем. Иако бројот на позиции е многу помал од бројот на можни партии, нивната количина и меѓусебната поврзаност и понатаму се огромен предизвик. Целосното решавање на шахот со едноставно испитување на секоја можна варијанта со груба компјутерска сила не изгледа реално со технологијата што ја имаме денес.

Маск, сепак, смета дека идната вештачка суперинтелигенција нема нужно да работи на таков начин. Според неговото гледиште, доволно напредните системи би можеле да развијат методи за поефикасно разбирање, предвидување и компресирање на огромниот простор на можности.

Во еден момент од расправијата Маск дури и се пошегува дека се расправа со „некој случаен практикант“ на шаховскиот портал. Одговорот на Chess.com беше краток и сув: лицето со кое се расправа, всушност, било постојано вработено во компанијата.

Ова не е првпат Маск и Chess.com да се најдат на спротивни страни. Уште во 2022 година Маск го опиша шахот како премногу едноставен во споредба со реалниот свет, наведувајќи дека играта има фиксна табла и правила, без променлива средина, случајна мапа или развој на технологии.

Тогаш Chess.com реагираше со текст во кој го критикуваше неговото разбирање на играта и посочи на некои од сложените правила што почетниците често ги занемаруваат, меѓу кои се рокадата, ен пасан и промоцијата на пешакот.

Темата повторно се појави во 2024 година, кога Маск коментираше за случајот со американскиот шахист Ханс Ниман и повторно предвиде дека шахот во суштина би можел да биде целосно решен во рок од десет години. И тогаш како пример ја наведе играта дама, која претходно беше математички решена.

Но, постои една иронична страна на најновата расправија. Иако Маск верува дека вештачката интелигенција еден ден ќе го реши шахот, системите поврзани со неговата компанија xAI досега не покажале апсолутна доминација во оваа игра.

На натпреварување во 2025 година, моделот Grok 4 стигна до финалето, но беше поразен од моделот o3 на OpenAI. Тоа секако не значи дека вештачката интелигенција е далеку од совршена шаховска игра. Напротив, современите шаховски програми одамна се значително посилни од најдобрите луѓе.

Прашањето е дали тоа е исто што и целосно решен шах.

И токму тука се крие суштината на дебатата. Компјутерот денес може да игра шах на ниво кое човекот тешко може да го достигне, но тоа не значи дека однапред знаеме со апсолутна сигурност кој е исходот од секоја можна почетна позиција и секоја можна серија потези.

Шахот можеби е предодреден еден ден да стане математички решена игра, но патот до таму е многу покомплексен од едноставно зголемување на компјутерската моќ. Ќе бидат потребни нови алгоритми, подобри методи за разбирање на позициите и можеби системи за вештачка интелигенција кои ќе пристапуваат кон играта на начин што денес сè уште не можеме целосно да го замислиме.

Во меѓувреме, расправијата меѓу Маск и Chess.com покажа нешто поинтересно од тоа кој е во право. Таа повторно го отвори прашањето каде завршуваат границите на компјутерската моќ и каде почнува вистинското разбирање на една игра која луѓето ја играат повеќе од илјада години.

Можеби еден ден машините навистина ќе го знаат совршениот шаховски потег за секоја можна ситуација. До тогаш, останува доволно простор и за луѓето и за нивните расправии околу тоа кој подобро ја разбира играта.