Ливерпул вреди милијарди, но Премиер лигата тоне во загуби: Како е можно?

Ливерпул денес е еден од највредните фудбалски клубови во светот, со проценка од повеќе од седум милијарди долари. Сепак, зад спектакуларните суми и рекордните трансфери се крие една поинаква слика за англискиот фудбал. Иако клубовите од Премиер лигата заработуваат огромни приходи, голем дел од нив и понатаму тешко успеваат да го претворат тој промет во профит.

Неодамнешната продажба на малцински удел во Ливерпул на конзорциум инвеститори, меѓу кои е и Џеф Безос, повторно го стави во фокус прашањето колку всушност вредат најголемите европски фудбалски клубови.

За сопственикот на Ливерпул, американската „Фенвеј Спортс Груп“, зделката претставува огромен поврат на вложувањето. Групацијата го презеде клубот пред речиси 16 години за околу 300 милиони фунти, односно приближно 406 милиони долари. Во тој период Ливерпул се соочуваше со сериозни финансиски проблеми, а неговата иднина беше далеку понеизвесна од денес.

Оттогаш ситуацијата целосно се промени. Клубот се врати во европскиот врв, освои значајни домашни и меѓународни трофеи, ги зголеми приходите од комерцијални активности и телевизиски права и изгради глобална база на навивачи. Сето тоа ја претвори некогашната проблематична инвестиција во спортски имот вреден милијарди.

Токму тука се гледа еден од најголемите парадокси на современиот фудбал. Еден клуб не мора да биде машина за генерирање годишен профит за да биде исклучително вредна инвестиција.

Премиер лигата е најдобар пример за тоа. Според финансискиот преглед на „Делоит“, 20-те клубови во англиската елитна лига во сезоната 2024/25 заедно пријавиле загуба пред оданочување од 948 милиони фунти. Тоа е огромно влошување во однос на претходната сезона, кога вкупната загуба била значително помала.

Бројот на клубови кои успеале да остварат оперативен профит исто така се намалил. Само осум клубови биле во плус, во споредба со 13 една сезона порано.

Главниот проблем е што фудбалската индустрија постојано ја зголемува границата на трошоците. За да останат конкурентни, клубовите вложуваат огромни суми во трансфери, плати и инфраструктура. Кога еден клуб ќе потроши милиони за играч, конкурентите често мора да одговорат со сопствени инвестиции за да не заостанат.

Така се создава спирала во која приходите растат, но растат и расходите. Телевизиските права, спонзорствата, продажбата на дресови и приходите од натпреварите носат огромни суми, но дел од нив веднаш се враќаат во тимот.

Затоа инвеститорите кои купуваат удели во фудбалски клубови не гледаат само на тоа дали клубот ќе заврши во плус на крајот на годината. Тие ја гледаат долгорочната вредност на самиот клуб.

Ливерпул е токму таков пример. Во сопственост на „Фенвеј Спортс Груп“, клубот не стана само финансиски посилен туку и значително повреден како спортски бренд. Секој успех на теренот, секој нов комерцијален договор и секое проширување на глобалната публика дополнително ја зголемува неговата вредност.

Според експерти за вредноста на спортските брендови, реткоста е една од најважните причини поради кои инвеститорите се подготвени да платат огромни суми. Во светот постојат ограничен број клубови со историја, глобална публика, препознатлив бренд и пристап до најбогатото фудбалско натпреварување.

Премиер лигата дополнително ја зголемува таа привлечност. Англиските клубови имаат огромна меѓународна публика, високи приходи од телевизиските права и комерцијални можности кои тешко можат да се пресликаат во друг спортски систем.

Затоа инвеститорите можат да прифатат и неколку години со слаба или негативна оперативна добивка ако веруваат дека вредноста на клубот со текот на времето ќе расте.

Стадионот, пак, станува уште еден клучен дел од оваа стратегија.

Американските сопственици во европскиот фудбал сè почесто се обидуваат да го применат моделот од американскиот спорт, каде што арената не служи само за одигрување натпревари. Таа може да биде ресторан, конференциски простор, туристичка атракција, место за концерти, продавници и други комерцијални активности.

Идејата е едноставна: ако стадионот носи приходи само на денот на натпреварот, голем дел од неговиот потенцијал останува неискористен.

Токму затоа модерните фудбалски инвестиции сè повеќе се поврзуваат со недвижности, хотелски и угостителски капацитети, деловни простори и забавна индустрија. Клубот станува центар на поширок бизнис, а не само спортски тим.

Во таков модел, годишната загуба не мора автоматски да значи дека инвестицијата е неуспешна. Ако клубот ја зголемува својата глобална публика, брендот станува посилен, стадионот носи повеќе приходи, а вредноста на франшизата расте, сопствениците можат да остварат значаен поврат при идната продажба на уделот.

Токму тоа го покажува приказната на Ливерпул. Од клуб купен за стотици милиони долари до спортски бренд чија вредност денес се мери во милијарди, растот е огромен и покрај тоа што фудбалското работење не е секогаш профитабилно.

Сепак, овој модел има и свои ризици. Премногу високите трошоци за играчи, платите и инфраструктурата можат да создадат сериозен финансиски притисок, особено ако спортските резултати не ги оправдаат вложувањата.

Затоа модерниот европски фудбал се наоѓа во необична ситуација. Клубовите никогаш не биле повредни, приходите никогаш не биле поголеми, а сепак дел од најголемите тимови и понатаму работат со огромни загуби.

Ливерпул е можеби најдобриот пример за оваа нова економика на фудбалот. Вредноста не се мери само според тоа колку пари клубот заработува денес, туку и според тоа колку може да вреди утре.

Во светот на големи спортски инвестиции, понекогаш најголемата заработка не доаѓа од годишниот профит, туку од тоа што некогаш купениот клуб со текот на времето ќе стане многу повреден.