Десет ќебапи салата и сметка кажана на глас: Каде исчезнува фискалната кога никој не ја бара?

Десет ќебапи, салата, две пијалаци. Келнерот ја кажува сумата, гостите плаќаат, а потоа следува познатото „ќе ви ја донесеме сметката“. Но сметката понекогаш не стигнува. Наместо фискална сметка, останува само износот кажан на глас и парите оставени на масата.

Иако издавањето фискална сметка е законска обврска, граѓаните и понатаму сведочат дека во дел од угостителските и услужните објекти плаќањето без фискална сметка не е реткост. Особено во периоди кога има голема гужва, кога прометот е зголемен, а контролата врз секоја поединечна наплата е потешка.

Проблемот, сепак, не се ограничува само на рестораните и кафулињата. Слични забелешки се слушаат и за фризерски салони, автомеханичарски работилници, сервиси, паркинзи, бутици и други места каде што услугата или производот се плаќа во готово.

Некои граѓани велат дека сметката ја добиваат дури откако ќе ја побараат, додека во други случаи наводно воопшто не им била понудена. Изговорите се различни – од дефект на касата и проблем со системот, до едноставно „ќе ја издадеме подоцна“.

Токму ваквата практика е проблематична затоа што фискалната сметка не е само парче хартија. Таа е доказ дека прометот е евидентиран и дека за него се исполнети даночните обврски.

Од Управата за јавни приходи потсетуваат дека обврската за издавање фискална сметка се однесува на регистрираниот готовински промет, без оглед дали станува збор за голема сметка или за едно кафе.

Податоците од контролите покажуваат дека проблемот не е само во поединечни случаи. Во првите шест месеци од годинава биле извршени 2.006 проверки, при што биле констатирани неправилности и изречени 751 санкција. Најчесто се утврдуваат пропусти поврзани со неиздавање фискални сметки, непријавен промет, неправилности во работењето на фискалниот систем и разлики меѓу евидентираната и фактичката готовина.

За прекршувањата може да следуваат парични казни, а во зависност од тежината и повторувањето на прекршокот, можни се и дополнителни мерки, вклучително и привремена забрана за работа.

Од УЈП ги повикуваат граѓаните да бараат фискална сметка секогаш кога плаќаат и да пријават доколку таа не им биде издадена. Тоа, според надлежните, е еден од начините да се намали просторот за непријавен промет.

Економистите предупредуваат дека последиците од ваквото однесување се многу пошироки од една неплатена даночна обврска. Кога дел од прометот се крие, државата губи приходи, но се создава и нерамноправна конкуренција меѓу бизнисите.

Фирмата што уредно го пријавува секој приход, плаќа даноци и придонеси и ги исполнува сите обврски има повисоки трошоци од оној што дел од прометот го остава надвор од евиденцијата. На крајот, оние што работат според правилата можат да се најдат во полоша конкурентска позиција.

Проблемот дополнително се продлабочува кога неиздавањето сметка ќе стане навика. Ако клиентот не праша, продавачот или угостителот не ја издава. Ако никој не реагира, практиката продолжува. Следниот ден се повторува истото, а со текот на времето малите, наизглед безначајни износи можат да се претворат во сериозен непријавен промет.

Граѓаните затоа бараат контролите да бидат почести и рамномерно распоредени, а не да се концентрираат само на најфреквентните улици и туристичките места. Според нив, внимание заслужуваат и малите маалски локали, сервисите, сезонските објекти и сите други места каде што се врши готовинска наплата.

Од друга страна, и купувачите имаат своја улога. Кога плаќаат без да побараат сметка, тие несвесно оставаат простор неправилноста да продолжи. Фискалната сметка не треба да биде нешто што граѓанинот го бара само кога се сомнева дека е оштетен. Таа треба да биде составен дел од секоја трансакција.

Една сметка можеби изгледа неважна. Едно кафе, еден ручек, една поправка или една услуга не изгледаат како голем проблем. Но кога истиот принцип се повторува илјадници пати, сумите стануваат сериозни, а последиците ги чувствува целата економија.

Затоа прашањето не е само дали гостите ќе добијат фискална сметка за ручекот. Прашањето е дали прометот што секојдневно се создава навистина влегува во официјалните економски текови.

Кога сметката се кажува само на уво, а парите завршуваат директно во џеб, можеби на масата нема голема разлика. Но за државата, даночниот систем и чесната конкуренција, разликата е огромна.