Крадците ги чинат европските маркети милијарди евра годишно: Колку навистина се краде од продавниците?

Кражбите во продавниците одамна не се само непријатност за трговците. Во голем дел од Европа тие прераснаа во сериозен економски проблем, кој на компаниите им носи милијарди евра загуби годишно. Супермаркетите и трговските синџири вложуваат сè повеќе пари во обезбедување, камери, системи за заштита на производите и дополнителен персонал, но и покрај тоа бројот на кражбите останува висок.

Најновите податоци од неколку европски земји покажуваат дека проблемот не е ограничен на една држава или на еден вид продавници. Од Германија до Велика Британија и Шведска, трговците предупредуваат дека кражбите стануваат сè посериозен товар за нивното работење.

Германија е еден од најдобрите примери за размерот на проблемот. Според најновото истражување на германскиот EHI Retail Institute, во 2025 година малопродажниот сектор во земјата пријавил таканаречени инвентарни разлики во вредност од 5,11 милијарди евра. Во оваа категорија не влегуваат само кражбите, туку и други загуби и несовпаѓања во залихите.

Кога ќе се издвојат само кражбите, проценетата штета достигнува 4,33 милијарди евра. Најголемиот дел од оваа сума, околу 3,05 милијарди евра, се припишува на кражби од купувачи. Дополнителни стотици милиони евра отпаѓаат на кражби од вработени, добавувачи и други лица кои имаат пристап до продавниците и стоката.

За германските трговци проблемот не завршува со вредноста на украдените производи. Само во текот на 2025 година тие потрошиле околу 1,7 милијарди евра на мерки за спречување на загубите. Тоа значи дека компаниите мораат истовремено да ја покриваат вредноста на украдената стока и трошоците за нејзина заштита.

Слична слика се гледа и во Велика Британија. Британскиот конзорциум за малопродажба проценува дека во периодот 2023/24 година биле регистрирани повеќе од 20 милиони случаи на кражба од продавници. Тоа во просек значи повеќе од 55.000 случаи дневно. Директната финансиска загуба од кражби на купувачи била проценета на околу 2,2 милијарди фунти.

Британските трговци притоа предупредуваат дека дел од кражбите повеќе не се дело на поединци кои земаат еден или два производи за лична употреба. Сè поголем проблем претставуваат организирани групи кои систематски избираат продавници, земаат поголеми количества стока и потоа ја препродаваат.

Податоците од поновиот британски извештај покажуваат дека проблемот останал сериозен и во периодот до август 2025 година. Иако има одредено намалување на дел од облиците на криминал во продавниците, кражбите од купувачи остануваат најголемиот дел од регистрираниот криминал со кој се соочува малопродажниот сектор.

Проблемот не се сведува само на материјалната штета. Во Велика Британија кражбите често се поврзани и со закани, вербални напади и физичко насилство врз вработените. Тоа создава дополнителен притисок врз луѓето кои работат во продавниците и ги принудува компаниите да вложуваат уште повеќе во безбедност.

Шведска, иако има значително помал пазар од Германија и Велика Британија, исто така бележи сериозни загуби. Според податоците на Svensk Handel, во 2025 година од шведските продавници била украдена стока во вредност од околу 11,3 милијарди шведски круни. Тоа одговара на просечна вредност од речиси 31 милион круни украдена стока секој ден.

Шведските трговци паралелно инвестираат огромни средства во спречување на криминалот. Според истото истражување, трговскиот сектор издвојува околу 11,6 милијарди круни годишно за мерки насочени кон превенција и безбедност. Овие бројки покажуваат дека економската цена на кражбите е многу поголема од вредноста на самата стока што исчезнува од полиците.

Во Франција, пак, официјалните податоци покажуваат десетици илјади пријавени случаи на кражби во продавници годишно. Но и таму, како и во другите европски земји, официјалната статистика не може целосно да ја покаже вистинската состојба бидејќи не секој случај е откриен или пријавен.

Токму тоа е еден од најголемите проблеми кога се обидуваме да направиме европска пресметка. Не постои единствена европска статистика која покажува колку точно пари губат сите маркети на континентот поради кражби.

Причината е едноставна. Различните земји користат различни методологии. Некаде се бројат само пријавените случаи, некаде се проценува вредноста на украдената стока, а во други истражувања во таканаречените загуби се вклучуваат и кражбите од вработени, грешките во залихите, оштетената стока и други фактори.

Затоа не би било коректно само да се соберат бројките од Германија, Велика Британија, Шведска и другите земји и од нив да се извлече една сума за цела Европа.

Сепак, националните податоци јасно покажуваат една заедничка тенденција. Кражбите стануваат значаен трошок за малопродажниот сектор, а дел од трговците се соочуваат и со организирани групи кои целно ги избираат производите што лесно можат да се препродадат.

На удар не се само скапите производи. Во различни европски пазари трговците пријавуваат кражби на месо, кафе, алкохол, козметика, масла и други производи кои имаат релативно висока вредност и можат лесно да се изнесат од продавницата или повторно да се продадат.

Поради тоа, во многу продавници се менува и начинот на кој се изложува стоката. Производите кои порано слободно стоеле на полиците денес се ставаат зад заштитни прегради, во заклучени витрини или на места каде што полесно може да се контролираат. Во некои продавници се зголемува бројот на камери и обезбедувачи, а се користат и нови технолошки решенија за откривање сомнително однесување.

Сето тоа, сепак, има цена.

Кога еден маркет ќе изгуби значителна сума поради украдена стока, тој мора да го покрие тој трошок на некој начин. Компанијата може да прифати пониска заработка, да ги зголеми инвестициите во безбедност или дел од трошоците да ги пресмета во своето работење и цените.

Токму затоа кражбите во продавниците не се проблем само за сопствениците на маркетите. Тие можат индиректно да влијаат и врз потрошувачите.

Сепак, не треба да се создава впечаток дека секое зголемување на цените на храната е последица на кражбите. Цените на производите зависат од многу фактори, меѓу кои трошоците за производство, транспортот, енергијата, платите, закупот и состојбата на пазарот. Кражбите се само еден од трошоците со кои се соочува малопродажниот сектор.

Уште еден проблем е тоа што значителен дел од кражбите никогаш не се открива. Тоа значи дека официјалните бројки најчесто го покажуваат само делот од проблемот кој трговците успеале да го забележат и евидентираат.

Британските податоци, на пример, покажуваат колку може да биде голема разликата меѓу официјалните полициски пријави и проценките на самиот трговски сектор. Британската официјална статистика за Англија и Велс регистрирала 509.566 пријавени прекршоци за кражба од продавници во 2025 година, додека трговскиот сектор укажува на многу поголем број откриени инциденти.

Токму затоа европската слика не може да се сведе на една бројка. Она што може со сигурност да се каже е дека трговците во повеќе земји губат милијарди поради кражби и дека паралелно трошат милијарди за да се заштитат од нив.

Германија само во 2025 година проценува повеќе од три милијарди евра загуби од кражби на купувачи. Во Велика Британија директната загуба од кражби на купувачи достигнува 2,2 милијарди фунти, додека во Шведска вредноста на украдената стока е проценета на 11,3 милијарди круни.

Тоа се бројки од само неколку европски пазари.

Кога на нив ќе се додадат останатите земји, станува јасно дека кражбите во европските маркети не се мал и изолиран проблем. Тие се сериозен економски товар за трговијата, а борбата против нив станува составен дел од секојдневното работење на продавниците.

На крајот, прашањето повеќе не е само колку стока исчезнува од полиците. Прашањето е колку чини целата борба против кражбите и кој на крајот ја плаќа таа цена.

За трговците тоа се украдени производи и милијарди потрошени за обезбедување. За вработените, тоа може да значи поголем ризик од закани и насилство. А за потрошувачите, последиците може да се почувствуваат преку променетото искуство во продавниците, поскапи системи за безбедност и повисоки оперативни трошоци.

Европските маркети затоа сè повеќе личат на места каде што секој производ мора да биде заштитен, следен и контролиран. А бројките покажуваат дека проблемот со кражбите веќе е премногу голем за да се третира како обична ситна кражба.