Вештачката интелегенција требаше да нè ослободи од работа – наместо тоа, работниците се претвораат во робови на технологијата

Вештачката интелигенција со години се претставува како технологија која треба да ја олесни работата, да ја зголеми продуктивноста и на луѓето да им остави повеќе слободно време. Но, во дел од компаниите што се наоѓаат во центарот на ВИ-револуцијата, реалноста изгледа речиси спротивно. Наместо пократки работни недели, дел од вработените се соочуваат со продолжено работно време, работа за време на викенди и периоди во кои работната недела може да надмине и 90 часа.

Иронијата е особено голема затоа што токму најголемите технолошки компании со години зборуваат за тоа дека ВИ ќе го промени начинот на кој луѓето работат. Идејата е едноставна: ако машините можат да преземат дел од задачите што досега ги извршувале луѓето, тогаш истата работа би требало да се завршува побрзо и со помалку човечки труд. Но, наместо автоматски да се претвори во повеќе слободно време, зголемената продуктивност во некои случаи се претвора во нови задачи, повисоки очекувања и уште поголем притисок.

Пред неколку години од технолошкиот сектор пристигнуваа најави дека иднината може да донесе четиридневна работна недела. Со развојот на генеративната ВИ, ваквите прогнози повторно станаа актуелни. Компаниите очекуваа технологијата да овозможи повеќе работа за пократко време, а дел од експертите сметаа дека следниот логичен чекор ќе биде намалување на работните часови без намалување на платите.

Но, во компаниите што се натпреваруваат кој побрзо ќе развие посовршени ВИ-модели, времето стана една од најскапоцените ресурси. Пазарот се движи со огромна брзина, конкурентите постојано лансираат нови производи, а секое доцнење може да значи губење на позицијата во трката. Тоа создава работна атмосфера во која вработените често чувствуваат дека мораат да работат повеќе, а не помалку.

Особено интензивни се таканаречените „спринтови“, односно периоди на зголемен напор пред објавување нов производ или завршување важен проект. Во вакви фази работното време може значително да се продолжи, а вработените работат до доцна навечер, во текот на викендите и понекогаш практично постојано остануваат достапни.

Поранешни вработени во некои од водечките ВИ-компании опишуваат работни недели од 70 или повеќе часа, додека во најинтензивните периоди бројката може да биде уште поголема. Тоа покажува колку далеку може да биде реалноста од идејата дека автоматизацијата сама по себе ќе значи помалку работа.

Сличен притисок се чувствува и во големите технолошки корпорации кои во последно време ги пренасочуваат ресурсите кон развој на вештачката интелигенција. Вработени од различни оддели можат да бидат префрлени во тимови кои работат на приоритетни ВИ-проекти, особено кога компанијата сака што побрзо да одговори на конкуренцијата.

За дел од работниците тоа значи целосно менување на секојдневните обврски и значително зголемување на темпото. Работниот ден се продолжува, роковите стануваат пократки, а границата меѓу работното и приватното време станува сè понејасна.

Особено парадоксално е што дел од овие вработени истовремено работат на технологија која би можела да ги автоматизира или замени токму задачите што ги извршуваат луѓето. Така се создава необична ситуација во која работникот вложува огромен напор за развој на систем кој е дизајниран да ја намали потребата од човечки труд.

Притисокот не се ограничува само на луѓето кои директно развиваат ВИ. Промените можат да ги почувствуваат и вработените во други делови од компаниите, бидејќи големите технолошки системи сè повеќе ресурси пренасочуваат кон приоритетните ВИ-проекти. Кога процесорската моќ, инженерскиот кадар и финансиските средства се концентрираат во една област, другите тимови можат да се соочат со нови ограничувања и дополнителни проблеми.

Во меѓувреме, самата ВИ навистина може да заштеди време. Проблемот е што тоа време не мора да остане слободно. Истражувањата покажуваат дека кога работниците добиваат алатки што им овозможуваат побрзо да завршат одредена задача, компаниите можат едноставно да им доделат повеќе задачи.

Така, наместо осум часа работа да станат шест, шест часа можат да станат можност за уште поголем обем на работа. Ако нешто што порано траело еден час сега се завршува за половина час, работодавачот може да очекува вработениот во преостанатото време да направи уште повеќе.

Дополнителен проблем е тоа што резултатите произведени од ВИ мораат да се проверуваат. Брзината на машината не значи автоматски дека резултатот е точен. Луѓето треба да ги прегледуваат текстовите, кодот, анализите и другите материјали што ги создаваат системите, да ги поправаат грешките и да проценат дали добиениот резултат навистина ги исполнува стандардите.

На тој начин дел од заштеденото време повторно исчезнува во нови обврски. Колку повеќе ВИ може да произведе, толку повеќе материјал може да има за проверка, уредување и дополнителна обработка.

Токму тука се крие еден од најголемите парадокси на ВИ-револуцијата. Технологијата може да ја зголеми продуктивноста, но продуктивноста сама по себе не гарантира пократок работен ден. За тоа е потребна одлука дека дел од добивката од поголемата ефикасност ќе се претвори во слободно време, а не само во нови цели и поголем обем на работа.

Ако компанијата може со помош на ВИ да заврши двојно повеќе работа со ист број вработени, постојат најмалку две можности. Едната е работниците да работат исто време, но да имаат повеќе слободно време. Другата е компанијата да очекува од нив да произведуваат двојно повеќе. Во моментов, дел од технолошката индустрија очигледно се движи кон втората опција.

Тоа отвора и пошироко прашање за иднината на работата. Ако ВИ навистина стане толку продуктивна како што предвидуваат нејзините најголеми поддржувачи, кој ќе ја почувствува користа од тоа? Дали работниците ќе добијат пократка работна недела и подобар баланс меѓу работата и приватниот живот, или компаниите едноставно ќе постават уште повисоки цели?

Одговорот нема да го даде самата технологија. Ќе зависи од начинот на кој компаниите ќе ја организираат работата, од законите, од преговарачката моќ на вработените и од тоа како општеството ќе одлучи да ја распредели користа од зголемената продуктивност.

ВИ можеби навистина може да ја направи работата побрза. Но тоа не значи автоматски дека ќе ја направи и пократка. Ако секоја заштедена минута веднаш се пополни со нова задача, тогаш технологијата нема да донесе повеќе слободно време, туку само побрзо темпо.

И затоа најголемото прашање за иднината можеби не е колку работа може да заврши вештачката интелигенција, туку што ќе направат луѓето со времето што таа ќе им го ослободи. Ако одговорот повторно биде „уште работа“, тогаш ветувањето за четиридневна работна недела може да остане само една од големите неисполниети приказни за иднината.