Данска сака да ги забрани „турбо пилињата“, Европа размислува за построги правила: Два килограми за само 33 дена

Данска отвора нова дебата за иднината на европската прехранбена индустрија со иницијатива за забрана на одгледувањето пилиња што достигнуваат голема телесна тежина за исклучително краток период. Станува збор за таканаречените „турбо пилиња“, кои се широко распространети во индустриското производство на пилешко месо, но сè почесто се предмет на критики поради здравствените проблеми што можат да ги предизвикаат нивниот забрзан раст и интензивните услови на одгледување.

Данската влада сака ваквата забрана да се применува не само на национално ниво, туку и во целата Европска Унија. Иницијативата доаѓа во период кога европските институции разгледуваат построги стандарди за благосостојбата на животните, иако засега не постои конкретен европски предлог за забрана на брзорастечките линии пилиња.

Во центарот на расправата е Ross 308, една од најзастапените линии во современото живинарство. Овие пилиња се селектирани за исклучително брзо зголемување на телесната маса и можат да достигнат тежина од приближно два килограми за само 33 дена. За производителите тоа значи пократок производствен циклус и поголема економска ефикасност, но за самите животни ваквиот раст може да претставува сериозно оптоварување.

Главниот проблем е што скелетот и другите органски системи не секогаш успеваат да го следат брзото зголемување на телесната тежина. Кај дел од птиците се појавуваат проблеми со нозете, ограничена подвижност и други здравствени нарушувања, што го отвора прашањето дали производството на поевтино месо се постигнува на сметка на благосостојбата на животните.

Данскиот министер за природа и благосостојба на животните, Кристијан Рабјерг Мадсен, смета дека ваквиот модел на одгледување мора да се преиспита. Според неговата оценка, пилињата растат толку брзо што нивните тела не можат соодветно да се развиваат, поради што државата има обврска да интервенира.

Политичката иницијатива доби дополнителен поттик по емитувањето документарна емисија во која биле прикажани снимки направени со скриена камера на една живинарска фарма. Според објавените информации, пилињата таму биле изложени на режим со само три часа темнина дневно, спротивно на законските барања, со цел да се продолжи времето за хранење и дополнително да се забрза нивниот раст.

Ваквите откритија предизвикаа загриженост во данската јавност и повторно го поставија прашањето за условите во индустриското живинарство. Недоволниот период на темнина може да го наруши природниот ритам на птиците, додека комбинацијата од интензивно хранење и брз раст дополнително го зголемува ризикот од здравствени проблеми.

Доколку предложената забрана биде усвоена, Данска би можела да стане првата земја во светот што вовела вакво сеопфатно ограничување за брзорастечките пилиња. Но и покрај политичката поддршка, владата се соочува со сериозни економски и правни предизвици, особено поради влијанието што новите правила би можеле да го имаат врз домашните производители.

Живинарската индустрија предупредува дека преминот кон побавнорастечки линии би можел да ги зголеми производствените трошоци. Пилињата што растат подолго бараат повеќе време за одгледување, поинакво користење на капацитетите и дополнително планирање на производството, што може да се одрази и врз конечната цена на месото.

За данските компании, најголемиот страв е дека ќе мора да произведуваат според построги правила, додека на пазарот ќе продолжи да пристигнува поевтино пилешко месо од земји во кои вакви ограничувања не постојат. Во таков случај, домашните производители би се соочиле со нерамноправна конкуренција, а дел од потрошувачите би можеле да се насочат кон поевтините увозни производи.

Компанијата Danpo, еден од познатите дански производители на живинско месо, изразила подготвеност да се откаже од брзорастечките линии, но под услов истите стандарди да важат и за увезените производи. Според ваквиот став, забраната би имала вистинска смисла само доколку не доведе до заменување на домашното производство со увоз од земји каде што истите практики остануваат дозволени.

Токму тука се појавува најсложениот дел од иницијативата. Европската Унија гарантира слободно движење на стоките меѓу земјите членки, поради што Данска не може едноставно да воведе какви било ограничувања за увоз без да ги земе предвид европските правила.

Министерот Мадсен признава дека правните и финансиските прашања допрва треба да се решаваат. Сепак, данските власти сметаат дека тие пречки не треба да го запрат процесот, туку дека е потребно да се бара решение што ќе обезбеди повисоки стандарди за животните без сериозно нарушување на конкурентноста на производителите.

Затоа Копенхаген настојува да ја пренесе расправата на европско ниво. Доколку ограничувањата бидат усвоени во целата Европска Унија, производителите од земјите членки би работеле според поусогласени стандарди, со што би се намалил ризикот од нееднакви услови на пазарот.

Данска и претходно се обидувала да обезбеди поддршка за европска забрана на брзорастечките пилиња, но без конкретен резултат. Неуспешен бил и претходниот обид за воведување национални ограничувања, што покажува дека прашањето веќе подолго време предизвикува несогласувања меѓу политичките цели и економските интереси.

Овојпат данската иницијатива би можела да добие поддршка од Холандија, чија влада во септември предложила слична мерка. За холандскиот предлог во моментов се расправа во парламентот, а евентуалното усогласување на позициите на двете земји би можело да го засили притисокот врз европските институции.

Прашањето за благосостојбата на животните веќе има значајно место во данската политичка агенда. Во текот на годинава, условите во земјоделското и сточарското производство беа една од важните теми во изборната кампања, која во јавноста го доби и неформалниот назив „свински избори“.

Данската влада од левиот центар веќе започна со заострување на одредени правила за земјоделските производители. Новата иницијатива за пилињата се вклопува во пошироката политика со која државата настојува да постави повисоки стандарди за одгледување животни.

Во меѓувреме, Европската комисија најавува нови предлози за подобрување на благосостојбата на живината до крајот на 2026 година. Меѓу мерките што се разгледуваат се забраната за чување кокошки во кафези и прекинувањето на практиката на усмртување еднодневни машки пилиња.

Сепак, европските институции засега не предложиле конкретна забрана за одгледување одредени брзорастечки линии. Тоа значи дека данската иницијатива сè уште е политичко барање, а не одлука што автоматски би важела за сите производители во Европската Унија.

Расправата има и поширока економска димензија, бидејќи пилешкото месо е еден од најдостапните извори на животински протеини. Неговата релативно ниска цена во голема мера е резултат на долгогодишните вложувања во селекција, производствена ефикасност и скратување на времето потребно за одгледување.

Со воведувањето побавнорастечки линии, дел од овие економски предности би можеле да се намалат. Производителите предупредуваат дека дополнителните трошоци на крајот можат да се пренесат врз потрошувачите, што би значело поскапо пилешко месо во продавниците.

Од друга страна, застапниците на построгите стандарди сметаат дека ниската цена не треба да биде единствениот критериум според кој се оценува успешноста на производството. Според овој пристап, условите во кои се одгледуваат животните и здравствените последици од интензивното производство мора да имаат поголема тежина при донесувањето економски одлуки.

Промените би можеле да влијаат и врз рестораните, супермаркетите и големите прехранбени синџири, кои набавуваат значителни количества пилешко месо. Доколку новите стандарди станат задолжителни, компаниите ќе мора да ги приспособат своите набавки, договори и ценовни политики.

Истовремено, евентуалната европска забрана би можела да отвори нови можности за производителите што веќе користат побавнорастечки линии и вложуваат во повисоки стандарди за благосостојба на животните. Таквите производи би можеле да добијат поголемо присуство на пазарот, особено меѓу потрошувачите што при купувањето обрнуваат внимание и на условите на производство.

Но за промената да биде успешна, ќе биде потребен внимателен премин кон новиот модел. Малите и средните фарми би можеле да се соочат со дополнителни финансиски оптоварувања, додека големите производители ќе мора да ги приспособат капацитетите и организацијата на производството.

Затоа прашањето не е само дали брзорастечките пилиња треба да бидат забранети, туку и како таквата одлука би се спровела без да предизвика сериозни нарушувања на пазарот. Особено важно ќе биде дали европските институции ќе успеат да создадат заеднички правила што ќе ги усогласат интересите на производителите, потрошувачите и заштитата на животните.

Данска сега се обидува да ја постави благосостојбата на животните повисоко на листата европски приоритети, дури и кога тоа подразбира преиспитување на еден од најпродуктивните модели во современото живинарство. Дали Брисел ќе ја прифати иницијативата останува неизвесно, но расправата веќе покажува дека иднината на производството на месо во Европа сè повеќе ќе зависи не само од цената и количината, туку и од начинот на кој се одгледуваат животните.