Македонците сè повеќе инвестираат во акции: Во инвестициските фондови се вложени речиси 580 милиони евра

Финансиските навики во Македонија постепено се менуваат, а традиционалното чување пари на банкарска сметка сè почесто добива алтернатива во инвестициските фондови и пазарот на капитал. Граѓаните и компаниите покажуваат зголемен интерес за вложувања кои на подолг рок можат да донесат повисоки приноси, но и поголема изложеност на пазарните ризици. Ваквите промени се потврдуваат и преку најновите статистички показатели, според кои средствата во инвестициските фондови бележат значителен годишен раст.

Според податоците на Народната банка, на крајот од вториот квартал на 2026 година вкупните средства на инвестициските фондови достигнале 35,58 милијарди денари, односно приближно 579 милиони евра. Во споредба со истиот период од претходната година, станува збор за зголемување од 44,2 проценти, што претставува една од највисоките стапки на раст во рамките на домашниот финансиски сектор. Овие бројки укажуваат дека инвестициските фондови постепено добиваат поголемо значење во управувањето со личниот и корпоративниот капитал.

За споредба, во јуни 2025 година фондовите располагале со 24,68 милијарди денари, што значи дека за само дванаесет месеци нивните средства се зголемиле за речиси 11 милијарди денари. Ваквиот раст не мора целосно да произлегува од нови вложувања, бидејќи врз вкупната вредност на средствата влијаат и промените на цените на финансиските инструменти во кои фондовите инвестираат. Сепак, динамиката покажува дека овој дел од финансискиот пазар добива сè поголема економска тежина.

Особено интересно е што повеќе од половината од средствата на инвестициските фондови се насочени кон акции и други сопственички инструменти. Според статистиката, во оваа категорија се вложени 18,95 милијарди денари, што претставува 53,3 проценти од вкупното портфолио. Тоа покажува дека акциите имаат доминантна улога во структурата на вложувањата, иако нивната вредност може значително да варира во зависност од состојбите на финансиските пазари.

Значителен дел од капиталот е распределен и во инструменти со поинакви карактеристики. Вкупно 10,68 милијарди денари се чуваат во валути и депозити, додека приближно 5,8 милијарди денари се инвестирани во должнички хартии од вредност, меѓу кои спаѓаат и обврзниците. Ваквата распределба им овозможува на фондовите да комбинираат различни видови финансиски инструменти, со цел да воспостават рамнотежа меѓу потенцијалниот принос, ликвидноста и ризикот.

За разлика од класичното банкарско штедење, каде што условите за камата најчесто се однапред дефинирани, инвестирањето во фондови подразбира изложеност на движењата на финансиските пазари. Кога вредноста на акциите и другите инструменти расте, инвеститорите можат да остварат добивка, но во периоди на нестабилност можни се и загуби. Токму затоа, финансиските експерти често укажуваат дека вложувањето треба да се усогласи со личните финансиски можности, временскиот период и подготвеноста за преземање ризик.

Една од причините поради кои инвестициските фондови стануваат попристапни е можноста за вложување и на помали износи. За разлика од директното инвестирање во поединечни акции, кое бара поголемо познавање на компаниите и финансиските пазари, фондовите овозможуваат средствата да бидат управувани од професионални портфолио менаџери. На тој начин, инвеститорите можат да добијат изложеност кон повеќе финансиски инструменти без самостојно да ја носат секоја поединечна инвестициска одлука.

Андријана Поповска, извршен директор и портфолио менаџер во ВФП Фонд Менаџмент, посочува дека инвестирањето не треба да се доживува како можност резервирана исклучиво за богатите граѓани или за луѓето со напредно финансиско знаење. Според неа, редовното издвојување помали износи и долгорочниот пристап можат да бидат важен дел од создавањето финансиска заштеда. Таа нагласува дека вложувањата не треба да бидат ограничени само на акции, туку дека значење има и распределбата на средствата во обврзници и други хартии од вредност.

Ваквиот пристап е особено значаен за луѓето кои сакаат постепено да создаваат капитал за идни потреби. Наместо да се очекува брза заработка преку краткорочни промени на берзанските цени, долгорочното инвестирање се темели на редовност, трпение и внимателно управување со ризикот. Сепак, ниту долгиот инвестициски период не претставува гаранција дека вложените средства ќе остварат позитивен принос.

Растот на инвестициските фондови отвора и пошироко прашање за финансиската писменост во Македонија. Иако интересот за вложување може да се зголемува, за донесување правилни финансиски одлуки неопходно е граѓаните да ги разбираат разликите меѓу штедењето, инвестирањето и шпекулативното тргување. Посебно внимание треба да се посвети на трошоците за управување со фондовите, можните загуби, условите за повлекување на средствата и историските резултати, кои сами по себе не гарантираат идни добивки.

Промените се видливи и во пошироката структура на финансискиот систем. Податоците на Народната банка покажуваат дека средствата на банките и штедилниците за една година се зголемиле за 12 проценти, додека кај останатите финансиски институции е регистриран раст од 22,1 проценти. Во оваа група, инвестициските фондови се издвојуваат со зголемување од 44,2 проценти, што укажува на нивното сè поголемо присуство на домашниот финансиски пазар.

И покрај ваквите движења, банките остануваат убедливо најзначајниот дел од финансискиот систем во Македонија. Банкарските депозити и понатаму имаат важна улога во управувањето со заштедите на населението, особено кај граѓаните кои претпочитаат поголема предвидливост и помала изложеност на пазарните осцилации. Инвестициските фондови, од друга страна, претставуваат дополнителна можност за оние кои се подготвени да прифатат одредено ниво на ризик во потрага по повисок долгорочен принос.

Сепак, растот на средствата во фондовите не значи автоматски дека ист процент повеќе граѓани започнале да инвестираат. За да се утврди колку навистина се проширила инвеститорската база, потребни се и податоци за бројот на вложувачи, новите уплати и структурата на инвестициите меѓу физичките и правните лица. Затоа, статистиката за вкупната вредност на средствата најпрецизно го покажува финансискиот раст на секторот, но не и целосната слика за инвестициските навики на населението.

Во услови на инфлација и неизвесни економски движења, прашањето како да се зачува и зголеми вредноста на заштедените пари станува сè поважно. Дел од граѓаните бараат можности надвор од традиционалните банкарски производи, додека компаниите настојуваат поефикасно да управуваат со расположливиот капитал. Ваквите процеси можат да придонесат за развој на финансискиот пазар, но истовремено ја зголемуваат потребата од транспарентност, финансиска едукација и одговорно инвестирање.

Податоците за вториот квартал од 2026 година покажуваат дека инвестициските фондови веќе претставуваат значаен сегмент од македонскиот финансиски систем. Со речиси 580 милиони евра средства под управување и силен годишен раст, нивната улога станува сè повидлива. Дали овој тренд ќе продолжи ќе зависи од состојбите на меѓународните пазари, довербата на инвеститорите и способноста на финансиските институции да понудат разбирливи, транспарентни и соодветни инвестициски производи.

Она што е извесно е дека финансиското планирање повеќе не се сведува само на прашањето колку пари можат да се заштедат секој месец. Сè поголемо значење добива и одлуката како тие средства ќе се распределат, каков ризик е прифатлив и кои финансиски цели треба да се постигнат во иднина. Токму во таа промена на пристапот се наоѓа и потенцијалот за понатамошен развој на инвестициската култура во Македонија.