Трансплантација на глава како пат до живот од неколку векови? Кинески хирург со смела теорија

Можноста човекот еден ден да живее неколку стотици години звучи како сценарио од научнофантастичен филм. Сепак, кинески хирург смета дека продолжувањето на човечкиот живот би можело да добие сосема нова димензија доколку медицината успее да ја совлада една од најсложените и најконтроверзните операции што некогаш биле предложени – трансплантацијата на човечка глава на друго тело.

Кинескиот хирург Сјаопинг Рен, кој раководи со оддел за ортопедија во универзитетска болница во Кина, во изјава за руската новинска агенција РИА Новости изнесе претпоставка дека пресадувањето глава на помладо и здраво тело би можело значително да го продолжи човечкиот живот. Според неговото размислување, доколку мозокот продолжи да функционира, а остатокот од организмот се замени со тело што има подобра биолошка состојба, би можело да се надминат дел од ограничувањата поврзани со стареењето.

Ваквата идеја се темели на претпоставката дека стареењето на различните органи не се одвива со иста брзина. Срцето, белите дробови, бубрезите и другите органи постепено ја губат својата функционалност, а нивното откажување често претставува непосредна причина за смрт. Рен смета дека замената на телото би можела да отвори нови можности за продолжување на животот, иако засега не постојат научни докази дека таква постапка навистина би овозможила човек да живее со векови.

Хирургот признава дека оваа област бара дополнителни истражувања, но верува дека досегашните експерименти претставуваат основа за понатамошен развој. Според него, испитувањата спроведени врз животни покажуваат дека одредени хируршки чекори се технички возможни, иако тоа е далеку од доказ дека целосна трансплантација би можела успешно да се изведе кај жив човек.

Идејата за трансплантација на глава привлече големо внимание во 2015 година, кога италијанскиот хирург Серхио Канаверо го претстави проектот HEAVEN/AHBR. Неговата замисла беше да се пресади глава на човек врз тело од донор, со што би се создала можност за продолжување на животот кај пациенти со тешки заболувања на телото.

Најголемиот предизвик во ваквата операција не е само поврзувањето на крвните садови и одржувањето на циркулацијата. Многу посложено е повторното воспоставување функционална врска меѓу мозокот и ‘рбетниот мозок, преку која се пренесуваат сигналите што овозможуваат движење и чувствителност на телото.

Канаверо предложи експериментална постапка наречена GEMINI, чија цел беше да овозможи поврзување на пресечените делови од ‘рбетниот мозок. Во истражувањата се разгледуваше употребата на исклучително прецизни инструменти, полиетилен гликол и техники за електрична стимулација, со надеж дека ќе се поттикне обновувањето на нервните врски.

Во текот на 2016 година, Канаверо и Рен објавуваа резултати од експериментални постапки врз животни, вклучувајќи глувци и мајмуни. Истражувањата предизвикаа голем интерес, но и сериозни сомнежи во научната заедница, особено во однос на можноста за целосно враќање на нервните функции.

Подоцна беше објавено дека во Кина е изведена експериментална хируршка постапка со две починати човечки тела, која траела приближно 18 часа. Целта била да се испитаат одредени технички аспекти на поврзувањето на анатомските структури. Меѓутоа, таквиот експеримент не претставува успешна трансплантација на глава кај жив човек, ниту докажува дека мозокот би можел да воспостави функционална контрола врз новото тело.

Токму тука се наоѓа најголемата пречка за практичната примена на оваа идеја. Современата медицина сè уште нема докажан метод со кој целосно пресечен човечки ‘рбетен мозок може повторно да се поврзе и да ја врати нормалната функција. Дополнително, една ваква интервенција би отворила сложени прашања поврзани со имунолошкото отфрлање, долгорочното преживување, психолошките последици и медицинската етика.

Дури и доколку овие пречки еден ден бидат надминати, останува прашањето дали трансплантацијата на глава навистина би го продолжила човечкиот живот за неколку векови. Стареењето не е процес што ги зафаќа само органите во телото. И самиот мозок старее, а со текот на времето се зголемува ризикот од невродегенеративни заболувања и други промени што не би исчезнале со пресадување на помлад организам.

Поради тоа, тврдењето на кинескиот хирург засега треба да се разгледува како теоретска можност, а не како медицинско достигнување што е блиску до примена. Ниту експериментите врз животни, ниту хируршките испитувања врз починати лица не потврдуваат дека човек би можел успешно да живее со трансплантирана глава.

И покрај бројните неизвесности, истражувањата во оваа област отвораат важни прашања за иднината на медицината. Развојот на техниките за обновување на нервното ткиво би можел да има значење и за лекувањето на тешки повреди на ‘рбетниот мозок, дури и ако самата трансплантација на глава никогаш не стане дел од медицинската практика.

Засега, идејата за живот долг неколку стотици години останува научна претпоставка без клиничка потврда. Но дискусијата што ја отвора покажува колку далеку се подготвени да размислуваат дел од истражувачите во потрагата по начини за надминување на биолошките граници на човечкиот живот.