Рекордни 50,9 милиони евра наплатени од граѓаните: Извршителите со сè поголема наплата во Македонија

Македонските граѓани во текот на 2025 година платиле рекордни 50,9 милиони евра преку извршители, што е највисокиот годишен износ од воспоставувањето на системот на извршување. Податоците покажуваат дека, и покрај намалувањето на вкупната присилна наплата во државата, износот што се наплатува од физичките лица продолжува да расте.

Според годишниот извештај на Комората на извршители, во 2025 година биле наплатени вкупно 137,4 милиони евра. Од оваа сума, 50,9 милиони евра се наплатени од граѓаните, 63,5 милиони евра од компаниите и 24,8 милиони евра од државата. Во споредба со претходната година, кога вкупната наплата достигнала 160,6 милиони евра, станува збор за значително намалување.

Сепак, движењата кај физичките лица се поинакви. Во 2024 година од граѓаните биле наплатени 46,9 милиони евра, додека една година подоцна износот се зголемил за четири милиони евра, односно за околу 8,5 проценти. Овој раст покажува дека присилната наплата сè повеќе се одразува врз личните финансии на домаќинствата.

Зад овие бројки стојат различни обврски, од неплатени кредити и комунални сметки до судски утврдени побарувања и други долгови. За дел од должниците извршувањето значи блокирана банкарска сметка, додека за други претставува редовно задржување на дел од месечната плата. Во услови на зголемени животни трошоци, ваквите обврски дополнително го намалуваат расположливиот семеен буџет.

Колку е распространета присилната наплата покажува и бројот на предмети што поминале низ извршителските канцеларии. Во 2025 година биле евидентирани 178.649 примени барања за извршување, од кои 17.919 биле преземени од канцеларии на извршители на кои им престанала должноста. Тоа значи дека бројот на реално новопримени предмети изнесувал 160.730.

Во истиот период биле завршени 77.947 предмети, а стапката на реализација, пресметана според пропишаната методологија, изнесувала 43,63 проценти. Сепак, овие податоци не покажуваат колку различни граѓани се соочуваат со присилна наплата, бидејќи едно лице може истовремено да има повеќе активни предмети.

Посебен проблем претставува времетраењето на отплатата. Законските ограничувања за задржување средства од плата имаат цел да обезбедат должникот да задржи дел од приходите за основните животни потреби. Кај примањата до висината на просечната плата, за одредени побарувања се применува ограничување од една петтина од платата.

На пример, ако граѓанин прима нето-плата од 30.000 денари и за неговиот случај важи ова ограничување, месечно би можеле да му се задржуваат најмногу 6.000 денари. За долг од 300.000 денари би биле потребни најмалку 50 месеци за отплата на главницата, доколку наплатата се врши исклучиво преку вакви месечни задршки. Каматите и дополнителните трошоци можат уште повеќе да го продолжат периодот на отплата.

Но извршувањето не ги засега само граѓаните. За македонските компании, наплатата на заостанатите побарувања претставува важен дел од одржувањето на финансиската стабилност. Во текот на 2025 година, деловните субјекти како доверители преку извршители наплатиле повеќе од 105,3 милиони евра, што покажува колкаво значење има овој механизам за стопанството.

Кога една компанија не може навремено да ги наплати своите фактури, последиците можат да се пренесат и врз нејзините добавувачи, вработени и деловни партнери. Недостигот од расположливи средства може да предизвика одложување на исплатите, дополнително задолжување или запирање на планираните инвестиции. Поради тоа, ефикасната наплата е важна за одржувањето на ликвидноста во економијата.

Најголем дел од наплатените средства се поврзани со скопското подрачје, каде што извршителите во 2025 година наплатиле околу 69,8 милиони евра. Тоа претставува приближно половина од вкупната наплата во државата. Следуваат подрачјето на Битола и Ресен со 10,7 милиони евра и подрачјето на Велес, Гевгелија, Кавадарци и Неготино со околу 9,8 милиони евра.

Ваквата распределба не значи дека жителите на главниот град се најзадолжени. Во Скопје се концентрирани голем број компании, финансиски институции и деловни активности, а податоците се однесуваат на подрачјата во кои постапуваат извршителите, а не на задолженоста на населението по градови.

Од воспоставувањето на системот на извршување до крајот на 2025 година, во Македонија преку присилна наплата биле наплатени повеќе од 2,22 милијарди евра. Овој износ ја покажува големината на финансиските обврски што во изминатите две децении биле решавани преку извршителските постапки.

Иако присилната наплата овозможува доверителите да ги добијат средствата што законски им припаѓаат, нејзините последици се чувствуваат и кај должниците. За домаќинствата тоа значи помалку пари за секојдневна потрошувачка, додека за компаниите долгите постапки можат да создадат неизвесност и дополнителни финансиски трошоци.

Рекордните 50,9 милиони евра наплатени од граѓаните отвораат пошироко прашање за финансиската состојба на населението и способноста навремено да ги исполнува преземените обврски. Самиот раст на наплатениот износ не докажува дека има повеќе задолжени граѓани, но покажува дека преку извршителите се наплатува сè поголема сума од физичките лица.

Податоците за 2025 година ја истакнуваат потребата од навремено решавање на долговите, поголема финансиска одговорност и механизми што ќе спречат неплатените обврски да прераснат во долготрајни извршни постапки. Бидејќи зад милионските износи не стојат само финансиски побарувања, туку и семејства, компании и економски односи што со години ги чувствуваат последиците од ненавременото плаќање.