Кога нема место во градинка, почнува финансискиот проблем за младите семејства

За многу млади семејства во Македонија, усогласувањето на работните обврски со грижата за децата станува сè поголем финансиски предизвик. Додека едни родители успеваат да обезбедат место во јавна градинка, други се принудени да ангажираат дадилка или да побараат помош од најблиските. Разликата во трошоците може да биде огромна, а во одредени случаи дури и да ја доведе во прашање исплатливоста на вработувањето на еден од родителите.

Во последниот период, дел од македонските општини ги зголемија цените за престој во јавните градинки. Во Карпош, Кисела Вода, Ѓорче Петров и Штип, месечната партиципација е зголемена од 1.490 на 2.000 денари, додека во Општина Центар од мај 2026 година изнесува 2.200 денари. И покрај поскапувањето, јавните градинки остануваат значително поповолно решение во споредба со индивидуалното чување деца.

Меѓутоа, не сите семејства имаат можност да го користат овој начин на згрижување. Недостигот од слободни места, возраста на детето или работното време на родителите понекогаш бараат поинаква организација. Тогаш настанува проблемот, бидејќи приватното чување може да одземе значителен дел од месечните приходи.

Според понудите на пазарот во Скопје, повременото ангажирање дадилка може да чини од 200 до 450 денари на час. За редовно чување се среќаваат месечни износи од околу 30.000 денари, а одредени целодневни ангажмани можат да бидат и поскапи. Цената зависи од бројот на часови, обврските, возраста на детето и условите што ги договараат родителите.

Колку е голема разликата најдобро покажува пример со две семејства што располагаат со исти месечни приходи од 90.000 денари. Доколку едното плаќа 2.000 денари за јавна градинка, а другото 30.000 денари за дадилка, првото располага со 88.000 денари по плаќањето на згрижувањето, а второто со 60.000 денари.

Тоа значи разлика од 28.000 денари секој месец, односно 336.000 денари годишно. Иако станува збор за поедноставена пресметка, која не ги опфаќа сите разлики меѓу услугите, таа јасно покажува колку пристапот до јавна градинка може да влијае врз животниот стандард на едно семејство.

Особено тешка станува одлуката кога платата на еден родител е приближна до трошокот за дадилка. На пример, ако родител заработува 38.000 денари, а за чување на детето издвојува 30.000 денари, од неговата плата остануваат само 8.000 денари. Кога ќе се пресметаат превозот, храната на работа и другите расходи, финансиската корист може дополнително да се намали.

Во вакви ситуации дел од семејствата размислуваат еден од родителите привремено да престане да работи. Но, таквата одлука не влијае само врз тековните приходи, туку може да има последици и врз професионалниот развој. Прекинот на работниот однос може да значи пропуштени можности за напредување, стекнување искуство и повисока заработка во иднина.

Ако родител со месечна нето-плата од 38.000 денари не работи две години, вкупните приходи што нема да ги оствари изнесуваат 912.000 денари. Секако, ова не претставува целосна финансиска загуба, бидејќи истовремено се избегнуваат трошоците за платено чување. Сепак, примерот покажува дека одлуката за останување дома има и долгорочна економска тежина.

Дополнителни потешкотии се појавуваат кога детето ќе се разболи или кога родителите не можат да го усогласат работното време со престојот во градинка. Тогаш семејството мора брзо да најде решение, особено ако нема роднини што можат да помогнат.

Доколку се ангажира дадилка по 250 денари на час, пет работни дена со по осум часа чување би чинеле 10.000 денари. При цена од 350 денари на час, трошокот би достигнал 14.000 денари. Овие пресметки се илустративни, а кога детето е болно, неговите здравствени потреби и можните законски права на родителите за отсуство имаат предност пред ваквите финансиски споредби.

Во Македонија голема улога во грижата за децата традиционално имаат бабите и дедовците. Нивната помош често им овозможува на младите родители да продолжат со работа без дополнителни трошоци за приватно згрижување. Иако станува збор за семејна поддршка што не се наплаќа, нејзината економска вредност може да биде значителна.

На пример, ако баба или дедо го чува внучето по три часа во текот на 22 работни дена, тоа се 66 часа месечно. Доколку истото време се плаќа по 250 денари на час, вредноста на таквата помош би изнесувала 16.500 денари. Ова не значи дека семејната грижа треба да се наплаќа, туку покажува колку пари заштедуваат домаќинствата што имаат ваква поддршка.

Но, не сите млади семејства живеат во близина на своите родители, ниту сите баби и дедовци имаат можност секојдневно да се грижат за внуците. За оние што немаат таква помош, организацијата на работниот и семејниот живот може да биде многу поскапа.

Проблемот со достапноста на згрижувањето има и пошироки економски последици. Кога родител мора да се откаже од работното место поради недостиг од соодветна грижа за детето, тоа значи помалку активни работници и намалени приходи за домаќинството. На подолг рок, ваквите околности можат да влијаат и врз професионалните можности и финансиската независност на родителите.

Затоа проширувањето на капацитетите на јавните градинки и подобрувањето на достапноста на услугите за згрижување не претставуваат само социјално прашање. Тие се поврзани и со вработувањето, економската активност и можноста младите семејства полесно да ги усогласат професионалните и родителските обврски.

Одредена помош можат да обезбедат и работодавачите преку флексибилно работно време или можност за работа од дома, таму каде што природата на работата го дозволува тоа. Ваквите решенија не можат целосно да ја заменат организираната грижа за децата, но можат да го намалат притисокот врз родителите во непредвидени ситуации.

На крајот, вистинскиот трошок за одгледување дете не се состои само од храна, облека, пелени и други секојдневни потреби. За многу родители, еден од најголемите предизвици е обезбедувањето сигурна и финансиски достапна грижа додека тие се на работа.

Две семејства со исти приходи можат да имаат сосема различни финансиски можности само затоа што едното има место во јавна градинка или помош од блиските, а другото мора да плаќа приватно чување. Токму затоа достапноста на згрижувањето деца станува важно прашање не само за семејниот буџет, туку и за животниот стандард и економската иднина на младите родители во Македонија.